خطبه فدکیه دریچه‌ای به ابعاد مختلف وجود انسان است

به گزارش ایسنا، حجت‌الاسلام علیرضا مهرانفر جمعه، ۲۲ آبان‌ در سخنرانی پیش از خطبه‌های نماز جمعه زنجان، با تشریح ابعاد مختلف وجودی انسان، اظهار کرد: انسان موجودی دووجهی است که هم جنبه معنوی و آسمانی دارد و هم از غرایز و احساسات زمینی برخوردار است؛ بنابراین عقل و احساس، جسم و روح و ابعاد مادی و معنوی در وجود او در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

وی با تأکید بر ضرورت توجه به همه ابعاد وجودی انسان، افزود: رسیدن به کمال مستلزم رشد متوازن همه ابعاد وجودی است و اگر انسان تنها در یک بُعد رشد کند، به موجودی تک‌بعدی تبدیل خواهد شد.

انسان موجودی دووجهی

این محقق و پژوهشگر دینی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری درباره رشد نامتوازن انسان، بیان کرد: انسانی که تنها در یک بُعد رشد کرده باشد، مانند کاریکاتوری است که یکی از اجزای صورت آن بیش از اندازه بزرگ شده است؛ برای مثال، بزرگ شدن غیرمتعارف گوش، تناسب چهره را بر هم می‌زند. انسان نیز ممکن است به دلیل رشد در یک بُعد، تصور کند به کمال رسیده است، در حالی که از سایر ابعاد وجودی خود غافل مانده است.

ظرفیت‌های معرفتی خطبه فدکیه

مهرانفر با اشاره به ظرفیت‌های معرفتی خطبه فدکیه حضرت فاطمه زهرا (س)، ادامه داد: با بررسی این خطبه درمی‌یابیم که به ابعاد مختلف وجود انسان توجه شده است؛ به‌گونه‌ای که موضوعاتی همچون عرفان، توحید، فلسفه دین، فلسفه احکام و مسائل اجتماعی در آن مطرح شده و مجموعه‌ای گسترده از معارف اسلامی را در بر می‌گیرد.

او با بیان اینکه خطبه فدکیه از مطالب عمیق و پرمغزی برخوردار است، عنوان کرد: این خطبه ظرفیت فراوانی برای یادگیری و شناخت معارف دینی دارد و نباید محتوای آن را صرفاً در موضوعات تاریخی فدک و خلافت خلاصه کرد.

این پژوهشگر دینی با اشاره به اینکه موضوع فدک و خلافت در بخش‌های پایانی خطبه مطرح شده است، افزود: بخش‌های مختلف این خطبه حاوی معارف گسترده‌ای است و همین عمق محتوایی موجب شده علما و اندیشمندان دینی شرح‌های مفصلی بر آن بنویسند؛ به‌طوری‌که در برخی آثار، صدها صفحه به تبیین و شرح مفاهیم این خطبه اختصاص یافته است.

عدالت، شکرگزاری و الهامات الهی

وی در ادامه با اشاره به فرازی از خطبه فدکیه درباره عدالت، اظهار کرد: حضرت زهرا (س) در بخشی از خطبه می‌فرمایند «وَجَعَلَ اللَّهُ الْعَدْلَ...» و به جایگاه عدالت در جامعه اشاره می‌کنند. حاکمیت عدالت موجب کاهش کینه‌ها و اختلافات می‌شود و این فراز از جمله نکات عمیق و قابل تأمل خطبه است.

مهرانفر با اشاره به آغاز خطبه فدکیه با عبارت «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ»، گفت: حضرت زهرا (س) سخن خود را با حمد و سپاس خداوند آغاز می‌کنند و این موضوع یادآور ضرورت شکرگزاری انسان در برابر نعمت‌های الهی است؛ نعمت‌هایی همچون آب‌وهوا، خورشید، زمین، جسم و روح، آسمان و ستارگان، پدر و مادر، فطرت و عقل.

وی با طرح موضوع الهامات الهی و ضرورت توجه به این نعمت، افزود: الهامات الهی از جمله مواردی است که انسان باید به خاطر آن خداوند را شکرگزار باشد. این الهامات به دو دسته عام و خاص تقسیم می‌شوند.

این محقق و پژوهشگر دینی با توضیح درباره الهامات عام، اظهار کرد: خداوند فجور و تقوا را به انسان الهام کرده و این نوع الهام شامل همه انسان‌ها می‌شود. از همین رو، مفاهیمی مانند عدالت در فطرت انسان ریشه دارند و در هر نقطه‌ای از جهان که درباره عدالت سخن گفته شود، این مفهوم برای انسان‌ها قابل درک و پذیرش است؛ چراکه ریشه در فطرت الهی دارد، هرچند ممکن است انسان‌ها از فطرت خود شناخت درستی نداشته باشند.

او درباره الهامات خاص نیز بیان کرد: این نوع الهامات ممکن است متوجه یک فرد، گروه یا امت خاص باشد و گاهی زمینه‌ساز شکل‌گیری معرفت و گاهی موجب ایجاد انگیزه برای انجام یک حرکت و اقدام می‌شود.

مهرانفر با اشاره به نمونه‌ای از الهامات خاص در قرآن کریم، خاطرنشان کرد: ماجرای مادر حضرت موسی (ع) از نمونه‌های روشن این نوع الهام است؛ جایی که خداوند به مادر حضرت موسی (ع) الهام کرد فرزند خود را به رودخانه بسپارد و به او وعده داد که فرزندش را به وی بازمی‌گرداند و از پیامبران قرار می‌دهد.