پدرو سانچز: جهان بر لبه پرتگاه جنگ قرار دارد

به گزارش دنیای اقتصاد، پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا در یادداشتی نوشت در مقطعی از دهه گذشته، جهان شروع به پذیرش جنگ به‌عنوان امری اجتناب‌ناپذیر کرد. او افزود جنگ‌های تجاوزکارانه از اوکراین گرفته تا لبنان و ایران رو به افزایش است و وحشت، ویرانی و شبح رویارویی بین‌المللی گسترده‌تری را به همراه آورده است.

سانچز نوشت دولت‌ها به طور فزاینده‌ای با جنگ به‌عنوان واقعیتی رفتار می‌کنند که باید برای آن بودجه تخصیص داد و آماده شد. به گفته او هزینه‌های نظامی رو به افزایش است، مسابقات تسلیحاتی و تکنولوژیک شدت گرفته و کشورهای بیشتری در حال بررسی این موضوع هستند که آیا برای تضمین امنیت خود باید به بازدارندگی هسته‌ای دست یابند یا خیر.

او تاکید کرد: «هیچ‌چیز خطرناک‌تر از عادی‌سازی جنگ نیست» و این امر نشان‌دهنده بازگشت به هنجاری است که در بیشتر تاریخ بشر پایدار بود؛ یعنی زمانی که جنگ سازمان‌دهنده اصلی در نظام بین‌الملل محسوب می‌شد.

عادی‌سازی جنگ و عقب‌نشینی صلح از دستور کار

سانچز نوشت ویرانی‌های گسترده جنگ‌های جهانی اول و دوم در نیمه نخست قرن بیستم، وضعیت موجود را غیرقابل‌قبول ساخت و کشورها متحد شدند تا جنگ را از یک ابزار مشروع کشورداری به عملی غیرقانونی تبدیل کنند. به گفته او جنگ‌ها در سال ۱۹۴۵ پایان نیافتند، اما تا سال‌ها پس از آن، قاطعانه توسط جامعه بین‌المللی محکوم شدند.

او افزود در دهه‌های اخیر تعهد دولت‌ها به آرمان صلح تضعیف شده است. به نوشته سانچز میلیون‌ها نفر در صدها شهر برای مخالفت با تهاجم به سرکردگی ایالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳ به خیابان‌ها آمدند، اما به هر روی جنگ در گرفت. این جنگ که با استدلال‌های نادرست و نقض حقوق بین‌الملل به راه افتاد، ویرانی را برای عراق به ارمغان آورد، بی‌ثباتی منطقه‌ای را دامن زد و خشمی را که متوجه کشورهای غربی بود، دامن زد.

سانچز این درگیری را نقطه عطفی دانست و نوشت از آن زمان به بعد، پیگیری صلح در میان رقابت عمیق ژئوپلیتیک و بی‌توجهی به تلاش‌های چندجانبه‌ای که دهه‌ها از اعمال جنگ جلوگیری می‌کردند، به طور پیوسته از دستور کار بین‌المللی عقب‌نشینی کرده است. او نوشت در انتهای این مسیر، جنگ جهانی دیگری قرار دارد؛ همان فاجعه‌ای که نظم قرن بیستم برای جلوگیری از آن طراحی شده بود.

سانچز تلاش‌های بین‌المللی برای نفی جنگ را به پیمان «کلوگ - بریان» در سال ۱۹۲۸ بازگرداند؛ معاهده‌ای که در پاریس توسط ۱۵ کشور امضا شد و بعدا ده‌ها کشور دیگر به آن پیوستند. به گفته او این پیمان برای جلوگیری از جنگ جهانی دوم کافی نبود، اما بذر این هدف را کاشت و هنگامی که نمایندگان ۵۰ کشور در سال ۱۹۴۵ در سانفرانسیسکو گرد هم آمدند تا سازمان ملل متحد را ایجاد کنند، روح و اصول «کلوگ - بریان» را احیا کردند. او نوشت منشور ملل متحد تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی دیگر کشورها را ممنوع کرد و این ممنوعیت را با نهادهایی پشتیبانی کرد که قدرت اجرای آن را داشتند.

آمار درگیری‌ها، هزینه‌های نظامی و خطر هسته‌ای و هوش مصنوعی

سانچز نوشت امروزه درگیری‌های مسلحانه بیش از هر زمان دیگری از سال ۱۹۴۶ به این سو وجود دارد. بر اساس «برنامه داده‌های درگیری اوپسالا»، در سال ۲۰۲۵ تعداد ۶۵ درگیری فعال با حضور دولت‌ها وجود داشته که دو برابر سال ۲۰۱۰ است. به نوشته او تخمین زده می‌شود ۲۵۰ هزار نفر در این درگیری‌ها جان باخته‌اند که بالاترین میزان تلفات سالانه در ۳۰ سال گذشته، یعنی از زمان نسل‌کشی رواندا است و نزدیک به ۱۲۰ میلیون نفر در سراسر جهان به دلیل جنگ آواره شده‌اند.

او نوشت روسیه به اوکراین حمله کرد و ایالات متحده و اسرائیل به ایران حمله کردند و با تداوم جنگ در جاهایی مانند لبنان، سودان و یمن، واضح می‌شود که جنگ به‌عنوان یک پدیده طبیعی پذیرفته شده است. سانچز افزود بودجه‌های نظامی به سطوحی رسیده که نسل‌هاست دیده نشده و تنها در دهه گذشته، هزینه‌های دفاعی جهانی بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته و بسیاری از کشورها بودجه‌های نظامی خود را دو برابر کرده‌اند.

به گفته او نزدیک به ۳ تریلیون دلاری که جهان سالانه صرف دفاع می‌کند، تقریبا برابر با تولید ناخالص داخلی کل قاره آفریقا است. او نوشت حتی کشورهایی با سابقه طولانی در خویشتن‌داری نظامی، مانند دانمارک، آلمان، ژاپن و نروژ، به سرعت در حال تسلیح مجدد هستند و برخی در حال احیای برنامه‌های خدمت سربازی‌اند.

سانچز نوشت هر ۹ کشور دارنده تسلیحات هسته‌ای در حال مدرن‌سازی زرادخانه‌های خود هستند. به گفته او تخمین زده می‌شود زرادخانه هسته‌ای چین از ۲۰۰ تا ۳۰۰ کلاهک در اواخر دهه ۲۰۱۰، به ۶۲۰ کلاهک در سال جاری افزایش یافته و کره شمالی نیز زرادخانه خود را از تخمین ۱۰ تا ۲۰ کلاهک در سال ۲۰۱۸ به حدود ۶۰ کلاهک در سال جاری گسترش داده است. او افزود در ماه مارس، فرانسه نخستین افزایش انبار کلاهک‌های هسته‌ای خود را از سال ۱۹۹۲ تاکنون اعلام کرد و ایالات متحده و روسیه از حفظ آخرین معاهده محدودکننده زرادخانه‌های راهبردی خود سرباز زدند.

او همچنین نوشت هوش مصنوعی خودکارسازی حملات سایبری علیه شبکه‌های برق، بیمارستان‌ها و سیستم‌های مالی را ممکن می‌سازد و تولید انبوه دیپ‌فیک و کارزارهای اطلاعات نادرست را فعال ساخته است. به گفته سانچز ادغام هوش مصنوعی در فناوری‌های هسته‌ای خطری موجودیتی ایجاد می‌کند و استفاده از هوش مصنوعی در بیوتکنولوژی می‌تواند موانع آزمایش‌های زیان‌بار و توسعه سلاح‌های بیولوژیک را کاهش دهد.

سانچز درباره هزینه‌ها نوشت بر اساس آمارهای سازمان ملل، در سال ۲۰۲۵ در هر ۱۴ دقیقه حداقل یک غیرنظامی در درگیری مسلحانه کشته و بیش از پنج میلیون نفر مجبور به فرار از کشورهای خود شده‌اند. او افزود جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، تجارت دریایی و ترافیک هوایی را به‌شدت مختل کرده و قیمت انرژی، کود و سایر کالاها را افزایش داده است.

او نوشت جنگ روسیه در اوکراین اعتماد به مسکو را نابود کرده، نسل‌کشی در غزه خشم نسبت به اسرائیل را برانگیخته و جنگ علیه ایران خاورمیانه را بیشتر بی‌ثبات ساخته و همکاری در سراسر منطقه را مختل کرده است.

اقدامات اسپانیا و ضرورت چندجانبه‌گرایی

سانچز نوشت مسئولیت هر کشوری، از جمله اسپانیا، است که اقدام مستقیمی انجام دهد تا توانایی دیگران را در به راه‌انداختن جنگ محدود و نهادهای بین‌المللی را تقویت کند. او این رویکرد را «حداکثرگرایی چندجانبه» نامید؛ همکاری‌ای که تا حد امکان کشورهای بیشتری را در بر گیرد. او یادآور شد در سال ۲۰۰۳، معترضان در سراسر اسپانیا شعار می‌دادند: «نه به جنگ!» و جهان نمی‌تواند دوباره به آن‌ها بی‌توجهی کند.

او نوشت اسپانیا از روز نخست جنگ در غزه خواستار آتش‌بس فوری و دائمی، آزادی همه گروگان‌ها و تحویل بدون مانع کمک‌های بشردوستانه بوده و در ماه مه ۲۰۲۴ کشور فلسطین را به رسمیت شناخت. به گفته سانچز اسپانیا از تلاش‌های دیوان بین‌المللی دادگستری و دیوان بین‌المللی کیفری برای بازخواست مقام‌های اسرائیل حمایت کرده و معتقد است اسرائیل حق نسل‌کشی در غزه یا گسترش اشغال غیرقانونی کرانه باختری را نداشت.

سانچز نوشت اسپانیا در جنگ روسیه در اوکراین از تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه روسیه حمایت کرده و کمک‌های مالی، بشردوستانه و نظامی به اوکراین ارائه داده است. او افزود اسپانیا از سال ۲۰۲۳ تحریم تسلیحاتی علیه اسرائیل اعمال کرده و امسال نیز استفاده از خاک و تاسیسات خود را برای جنگ علیه ایران به ایالات متحده نپذیرفت. به گفته او این تصمیم نه اقدامی خصمانه علیه یک متحد بود و نه همدردی با ایران، بلکه قضاوتی بود بر این مبنا که ورود اسپانیا به این عرصه زمینه‌ساز تشدید درگیری می‌شود.

او همچنین نوشت تصمیم سال گذشته اسپانیا برای عدم شرکت در هدف پیشنهادی ناتو در اختصاص پنج درصد از تولید ناخالص داخلی به هزینه‌های دفاعی، بازتاب درک اسپانیا از پیوند بازدارندگی نظامی و رفاه اجتماعی بود. به گفته سانچز دولت او هزینه‌های خالص دفاعی را در طول هشت سال سه برابر کرده، اما با نگه‌داشتن هزینه‌های دفاعی در حد معقول، فضای مالی برای سرمایه‌گذاری ۱۵۵ میلیارد یورو اضافی در حمایت اجتماعی، مسکن، مراقبت‌های بهداشتی و آموزش و بیش از ۳۰ میلیارد یورو در گذار سبز حفظ شده است.

سانچز نوشت موضع جامعه اسپانیا روشن است: سه نفر از هر چهار اسپانیایی جنگ را بزرگ‌ترین ترس خود می‌دانند و شمار حتی بیشتری معتقدند که جنگ جهانی دیگری در افق نمایان است. او تاکید کرد صرف محکوم کردن جنگ کافی نیست و آرمان پایان‌دادن به جنگ باید با اقداماتی همراه شود که آغاز، تداوم و توجیه درگیری مسلحانه را دشوارتر سازد.