آیا آمریکا و ایران میتوانند جنگ منجمد را ادامه دهند؟
ایران و آمریکا از ماه ژوئیه پس از فروپاشی یادداشت تفاهم ژوئن از جنگ تمامعیار پرهیز کردهاند، اما حملات پراکنده و محاصره در اطراف تنگه هرمز را ادامه میدهند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از الجزیره، ایران و آمریکا ماههاست میان بازگشت به جنگ آشکار و پیشبرد صلح مذاکرهشده در نوسان بودهاند، اما به نظر میرسد بر وضعیتی در میانه این دو متوقف شدهاند.
به گزارش الجزیره، دو کشور از ماه ژوئیه، یعنی زمانی که یادداشت تفاهم ژوئن میان دو طرف فروپاشید، تا حد زیادی از رویارویی نظامی تمامعیار پرهیز کردهاند و در عوض بهصورت پراکنده به یکدیگر حمله کرده و از اهرمهای اقتصادی برای وارد کردن بیشترین فشار به طرف مقابل استفاده کردهاند. هر دو محاصرههایی در تنگه هرمز و اطراف آن حفظ کردهاند؛ مسیری که زمانی محل عبور یکپنجم عرضه نفت و گاز طبیعی جهان بود.
در روزهای اخیر، ایران میگوید مواضع نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داده، در حالی که آمریکا سهشنبه حمله هوایی به جزیره قشم ایران انجام داده است.
ایران همچنان کشتیهایی را هدف قرار میدهد که به گفته تهران قوانین عبور از تنگه هرمز را رعایت نکردهاند، و آمریکا بر تحریمهای اقتصادی و محاصره دریایی بنادر ایران پافشاری میکند.
تحلیلگران میگویند نتیجه، اگر دقیقاً یک درگیری منجمد نباشد، الگویی از تقابل محدود را نشان میدهد که میتواند ماهها بدون تبدیل شدن به جنگ تمامعیار ادامه یابد. اما حفظ این وضعیت به معنای تحمل هزینههای فزاینده اقتصادی و سیاسی است که در نهایت میتواند برای هر دو طرف، و بهویژه برای ایران، غیرقابل تحمل شود.
محاسبات متفاوت تهران و واشنگتن
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بینالمللی بحران گفت: «دو طرف محاسبات بسیار متفاوتی درباره هزینههای طولانی شدن تقابل دارند.» وی افزود: «با افزایش فشار اقتصادی، ایران ممکن است تمایل بیشتری به پذیرش خطرهای نظامی برای شکستن بنبست پیدا کند.»
به نظر میرسد دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از شکست سنگین جمهوریخواهان حاکم از حزب دموکرات مخالف در انتخابات میاندورهای این ماه رویکرد خود را در قبال ایران تغییر داده است؛ انتخاباتی که هم ترامپ و هم جیدی ونس، معاون او، پذیرفتهاند جنگ بسیار نامحبوب ایران یکی از دلایل آن بوده است.
ترامپ هفته گذشته گفت جنگ از نظر نظامی «عملا تمام شده» است، هرچند هشدار داد در صورت شکست دیپلماسی در ازسرگیری حملات «تردید نخواهد کرد».
در همین حال مارکو روبیو، وزیر خارجه ترامپ، گفته است آمریکا به جای فشار نظامی، فشار اقتصادی را دنبال میکند. روبیو هفته گذشته گفت: «اگر با ابزار اقتصادی و فشار اقتصادی به همان هدف میرسیم، نیازی به انجام حملات نظامی نداریم.» وی افزود: «فشار اقتصادی بر ایران بدتر هم خواهد شد.»
اما این برنامه برای حفظ بنبست شکننده با ایران و پرهیز از بازگشت به جنگ تمامعیار ممکن است در تهران با استقبال روبهرو نشود، جایی که مجتبی خامنهای، رهبر ایران، به مقامها گفته است به وضعیت «نه جنگ و نه صلح» پایان دهند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایران، یکشنبه در مجلس گفت: «ما در وضعیت نه جنگ و نه صلح باقی نخواهیم ماند.» وی افزود: «برای ما هیچ فرقی نمیکند که آمریکا مذاکره بخواهد یا جنگ.»
فشار اقتصادی و بهای انرژی
تحلیلگران میگویند درد اقتصادی یک درگیری منجمد برای ایران، خلیج فارس و اقتصاد جهانی گسترده خواهد بود.
اختلالهای ایران در کشتیرانی تنگه هرمز تاکنون برخی از شدیدترین نوسانهای قیمت نفت در سالهای اخیر را رقم زده است.
در اواخر اکتبر، نفت برنت، شاخص جهانی نفت خام، با قیمت ۱۱۷ دلار در هر بشکه معامله شد که بالاترین قیمت از آوریل و بالاترین رقم در چهار سال بود. این قیمت که درست پیش از آغاز جنگ حدود ۷۲ دلار بود، از آن زمان به ۹۲ دلار در هر بشکه بازگشته است، زیرا کشتیها با وجود افزایش حملات از تنگه هرمز عبور میکنند. با این حال این رقم همچنان ۳۰ درصد بالاتر از پیش از جنگ است.
قیمت بنزین و گازوئیل در آمریکا نیز روندی مشابه داشته است. میانگین کنونی بنزین ۳.۸۰ دلار در هر گالون است که پایینترین رقم از ماه مارس محسوب میشود، اما همچنان با میانگین ۲.۹۸ دلار پیش از جنگ فاصله زیادی دارد. این آمار از سوی انجمن اتومبیل آمریکا (AAA) اعلام شده است.
میانگین قیمت گازوئیل تا ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶، بر اساس اعلام اداره اطلاعات انرژی آمریکا، اندکی بیش از ۵.۹۳ دلار در هر گالون است. این رقم در مقایسه با ۳.۷۲ دلار در فوریه پیش از آغاز جنگ است و بهویژه به کشاورزان و رانندگان کامیون در آمریکا فشار وارد کرده است؛ گروههایی که بخش مهمی از پایگاه حمایتی MAGA ترامپ را تشکیل میدهند.
ران بوسو، تحلیلگر بازارهای جهانی انرژی در رویترز، برآورد کرده است که یک درگیری فرسایشی و کمشدت میان آمریکا و ایران میتواند «کف قیمت نفت را بالا نگه دارد» و صادرکنندگان نفت خلیج فارس را با هزینههای سنگین حملونقل و بیمه مواجه کند.
او هفته گذشته برای رویترز نوشت: «خطر فقط جهش چشمگیر دیگری در قیمت نفت به دلیل جنگ تازه نیست. خطر این است که خاورمیانه در وضعیتی پایدارتر و موذیانهتر مستقر شود: درگیریای به اندازهای شدید که کشتیرانی را خطرناک، بیمه را گران و زیرساخت انرژی را آسیبپذیر نگه دارد، اما به اندازهای مهارشده که جهان یاد بگیرد با آن زندگی کند.»
چنین سناریویی به معنای فشار اقتصادی بلندمدتتر بر بسیاری از متحدان آمریکا در خلیج فارس خواهد بود، در حالی که به گفته بوسو، اختلال جهانی انرژی به «وضع عادی تازه» تبدیل میشود.
هزینه اقتصادی برای ایران اما میتواند شدیدتر باشد. هفته به هفته، آمریکا تحریمهای بیشتری نهتنها علیه نهادهای ایرانی، بلکه علیه نهادهایی که به گفته واشنگتن با ایران تجارت میکنند یا با آن مرتبط هستند، وضع کرده و این کشور را بیشتر از جهان خارج منزوی کرده است. در همین حال محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت ایران را دشوارتر کرده است.
در نتیجه، محمد فرزنگان، استاد اقتصاد خاورمیانه در مرکز مطالعات میانرشتهای خاور نزدیک و میانه، گفت دولت ایران بهطور مداوم «بقای کوتاهمدت» را بر سرمایهگذاری پایدار مورد نیاز ترجیح داده است، در حالی که اقتصادش در حال کوچک شدن است و مردم با یکی از بالاترین نرخهای تورم جهان دستوپنجه نرم میکنند.
او گفت کاهش درآمدهای نفتی ایران «فشار قابل توجهی بر بودجه دولت وارد کرده و نیاز به افزایش مالیات، کاهش یارانهها بهویژه در فرآوردههای انرژی و برنامهریزی اصلاحات اقتصادی دردناک را افزایش داده است».
فرزنگان افزود: «همه این تحولات احساس محرومیت را در میان جمعیت، بهویژه جوانان، تشدید کرده است.»
روزبه پارسی، تحلیلگر ایران و پژوهشگر وابسته در بخش تاریخ و مطالعات حقوق بشر دانشگاه لوند، همنظر بود که «مردم ایران به شدت رنج میبرند» و گفت «آنها بار اصلی این جنگ اقتصادی را تحمل میکنند».
پارسی افزود: «هرچند این وضعیت پایدار نیست، در بلندمدت این پرسش مطرح است که آیا میتواند تا پایان دوره ترامپ دوام بیاورد.»
خطر بیثباتی و بازگشت به جنگ
به گفته عزیزی و فرزنگان، فشار اقتصادی بر ایران خطر تحول سیاسی را نیز به همراه دارد.
عزیزی گفت: «رهبری ایران بهویژه نگران احتمال ناآرامی داخلی تازه در زمانی است که از بیرون با آمریکا روبهروست.» وی افزود: «ادامه نامحدود وضعیت کنونی میتواند بهتدریج اقتصاد را تضعیف کند، بیثباتی داخلی را افزایش دهد و جایگاه دولت را تضعیف کند.»
فرزنگان گفت هر شوک بزرگ تازه، مانند یک فاجعه طبیعی یا انسانساخت، «میتواند دور تازهای از اعتراضهای خشونتبار را برانگیزد».
به گفته او، مدت زمانی که ایران میتواند وضعیت موجود را حفظ کند به میزانی بستگی دارد که بتواند راههایی برای دور زدن محاصره، تأمین شرکای تجاری جایگزین و مهار فساد و نارضایتیهای اقتصادی داخلی پیدا کند. او افزود: «مشخص نیست دولت تا چه مدت میتواند ثبات را در داخل ایران در چنین شرایط شکننده اقتصادی حفظ کند.»
برای آمریکا نیز درگیری فرسایشی هزینههای سیاسی دارد. از جمله اینکه با یکی از وعدههای اصلی کارزار ترامپ، یعنی آغاز نکردن جنگهای خارجی تازه، در تضاد است. حفظ وضعیت موجود به معنای زنده نگه داشتن درگیریای است که بیش از ۷۰ درصد آمریکاییها میگویند میخواهند پایان یابد؛ این آمار بر اساس نظرسنجی رویترز/ایپسوس در ۹ نوامبر است.
عزیزی گفت: «پرسش اعتبار هم مطرح است.» وی افزود: «آمریکا برتری نظامی قاطع خود را نشان داده، اما تاکنون نتوانسته است ایران را به کنار گذاشتن کنترلش بر تنگه یا پذیرش شروط واشنگتن وادار کند. هرچه این وضعیت بیشتر ادامه یابد، توضیح اینکه راهبرد آمریکا در نهایت قرار است به چه چیزی برسد دشوارتر میشود.»
در نتیجه، تحلیلگران میگویند دلایلی وجود دارد که هم ایران و هم آمریکا میتوانند تشدید تنش و بازگشت به جنگ را انتخاب کنند.
عزیزی گفت دولت ایران «ممکن است در نهایت به این نتیجه برسد که تشدید عمدی تقابل بر اجازه دادن به وخامت بیشتر موقعیت اقتصادی و راهبردیاش ترجیح دارد».
از سوی دیگر، پارسی گفت شکست سنگین ترامپ در انتخابات میاندورهای «آخرین ملاحظهای را که همه فکر میکردیم او را از جنگ تمامعیار بازمیدارد، از میان برداشته است».
او افزود ترامپ همچنان گزینه ادامه تحریمها را دارد، اما اگر به این باور برسد که حمله نظامی دیگری «پایان جمهوری اسلامی را رقم خواهد زد، یا صرفاً به دنبال انتقام باشد، این وضعیت نهصلح میتواند بهراحتی به جنگی تمامعیار تبدیل شود».
منبع: www.aljazeera.com

کتائب حزبالله عراق کیست و چه نقشی دارد؟




