جنگ بیپایان ایران و آمریکا؛ دو جریان تندرو در واشنگتن و تهران
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، نسبت به تبدیل جنگ با ایران به جنگی بیپایان هشدار داد و تحلیلی مواضع نئومحافظهکاران آمریکایی و برخی مخالفان مذاکره در ایران را بررسی کرد؛ مواضعی که میتوانند تداوم جنگ یا وضعیت «نه جنگ، نه صلح» را تثبیت کنند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در تازهترین اظهارات خود هشدار داد که دونالد ترامپ نباید اجازه دهد جنگ با ایران به «جنگی بیپایان» تبدیل شود؛ جنگی که ممکن است سالها ادامه یابد یا آمریکا را برای مدتی طولانی درگیر نگه دارد. ونس نام مشخصی نبرد، اما گفت گروهی از نئومحافظهکاران و دیگران میخواهند آمریکا در جنگ باقی بماند و هر تصمیمی برای توقف درگیری را ناکافی میدانند.
این سخنان، افزون بر بازتاب اختلافهای داخلی آمریکا، معیاری برای بررسی نیروهایی فراهم میکند که در هر دو سوی منازعه راه پایان بحران را دشوار میسازند. این جریانها نه همفکرند و نه از نظر مسئولیت سیاسی همسطح. آمریکا جنگ و فشار را به بیرون از مرزهای خود برده، درحالیکه ایران در موقعیت دفاع از سرزمین و امنیت خود قرار دارد. با این همه، برخی مواضع در هر دو کشور میتوانند به نتیجهای مشابه بینجامند: تداوم جنگ یا تثبیت وضعیت «نه جنگ، نه صلح».
کمتر سیاستمداری خود را طرفدار جنگ بیپایان معرفی میکند. بیشتر افراد از امنیت، صلح و منافع ملی سخن میگویند. بنابراین، برای شناخت این رویکرد باید به پیامد نسخههای پیشنهادی توجه کرد، نه فقط به شعارها.
الگوی جنگ بیپایان
طرفدار جنگ بیپایان لزوماً خواهان ادامه همیشگی جنگ نیست؛ اما ممکن است همه راههای پایان آن را رد کند، بیآنکه بدیلی عملی ارائه دهد. این رویکرد معمولاً با اهداف نامحدود، مانند تغییر حکومت یا نابودی کامل توان نظامی طرف مقابل، آغاز میشود. مذاکره و آتشبس را تسلیم یا خیانت میخواند، از هزینههای انسانی و اقتصادی میگذرد و توضیح نمیدهد چگونه فشار نظامی به نتیجهای سیاسی و پایدار میرسد.
در چنین الگویی، هر دستاورد نظامی میتواند مقدمه حملهای دیگر باشد. تخریب تأسیسات، دانش و توان بازسازی را لزوماً از میان نمیبرد؛ حذف فرماندهان نیز الزاماً ساختار سیاسی را فرو نمیپاشد. اگر معیار پیروزی مدام گسترش یابد، پایان جنگ همواره به آینده موکول خواهد شد.
نئومحافظهکاران آمریکا و تغییر حکومت
در آمریکا، بخشی از نئومحافظهکاران و سیاستمداران جمهوریخواه از تداوم فشار نظامی و گاه تغییر حکومت ایران حمایت کردهاند. مارک لوین، چهره رسانهای نزدیک به فاکسنیوز، از ادامه فشار تا فروپاشی حکومت ایران سخن گفته و مسلحکردن مخالفان را نیز مطرح کرده است. بااینحال، روشن نیست در صورت ناکامی این راهبرد، آمریکا تا چه زمانی باید به جنگ ادامه دهد یا واکنش ایران و کشورهای منطقه چگونه مهار خواهد شد.
جان بولتون نیز تغییر ساختار سیاسی ایران را لازمه رفع تهدیدهای هستهای، موشکی و منطقهای دانسته است. اما تغییر حکومت هدفی محدود و قابل سنجش، مانند انهدام یک پایگاه، نیست. ممکن است سالها طول بکشد، به بیثباتی گسترده بینجامد یا اساساً محقق نشود. در چنین نسخهای، آغاز جنگ مشخص است، اما پایان آن نه.
در کنار بولتون، چهرههایی چون جان پودهورتز، تام کاتن و لیندسی گراهام نیز از گزینههایی مانند حملات طولانیتر یا فشار برای تغییر حکومت حمایت کردهاند. این افراد عضو تشکیلات رسمی واحدی نیستند؛ اما بخشی از فضایی سیاسی و رسانهای را شکل میدهند که توافق را ناکافی و توقف درگیری را از دستدادن فرصت پیروزی کامل معرفی میکند.
مخالفان مذاکره در ایران
شرایط ایران با آمریکا یکسان نیست. ایران زیر فشار، تحریم و حمله قرار گرفته و حق دفاع از خود را دارد. بیاعتمادی به آمریکا نیز دلایل واقعی دارد؛ از خروج ترامپ از برجام گرفته تا ترور فرماندهان ایرانی و حمله در میانه گفتوگوها. بنابراین، هشدار درباره بدعهدی آمریکا را نباید بهخودیخود جنگطلبی دانست. مسئله زمانی آغاز میشود که از این بیاعتمادی، بیفایدهبودن هرگونه مذاکره و تفاهم نتیجه گرفته شود.
بخشی از مخالفان مذاکره میگویند با گفتوگو مخالف نیستند، اما شروطی مطرح میکنند که تحقق آنها پیش از مذاکره را ضروری میدانند: لغو همه تحریمها، تضمین همیشگی و ندادن هیچ امتیازی از سوی ایران. این خواستهها ممکن است در سطح آرمانی مطلوب باشند، اما مذاکره برای رسیدگی به اختلافها و رسیدن به ترتیبی متوازن انجام میشود. اگر همه خواستهها باید پیش از گفتوگو محقق شوند، عملاً مجالی برای مذاکره باقی نمیماند.
فواد ایزدی از پیشنهادهایی چون دریافت عوارض سنگین از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز و هدفگرفتن تأسیسات نفتی و آبشیرینکن منطقه در صورت حمله دوباره سخن گفته است. ممکن است هدف چنین پیشنهادهایی تقویت بازدارندگی و واداشتن آمریکا به عقبنشینی باشد، اما این تحلیل به یک فرض مهم وابسته است: اینکه افزایش هزینه حتماً طرف مقابل را وادار به عقبنشینی میکند.
اگر آمریکا عقبنشینی نکند چه؟ اگر زیرساختهای ایران را هدف قرار دهد یا کشورهای منطقه وارد درگیری شوند چه؟ آسیب به تأسیسات آبشیرینکن چه پیامدهایی برای غیرنظامیان خواهد داشت؟ راهبرد باید علاوه بر ضربه نخست، واکنش متقابل، سقف هزینه و سازوکار پایان درگیری را نیز توضیح دهد. پیشنهادی که تنها بر شدیدترکردن ضربه تکیه دارد، ممکن است بهجای بازدارندگی، جنگ را گسترش دهد.
مواضع سعید جلیلی درباره تفاهمنامه اسلامآباد نیز از همین زاویه قابل بررسی است. این تفاهمنامه را میتوان از حیث تضمینها، ترتیب اجرای تعهدات، رفع تحریمها و پرونده هستهای نقد کرد؛ اما نقد یک توافق با نفی ضرورت تفاهم تفاوت دارد. پرسش اصلی این است که اگر این مسیر کنار گذاشته شود، راه عملی پایان جنگ چیست؟ صرف اشاره به ضعفهای توافق موجود، بدون ارائه گزینهای قابل اجرا، برای سیاستگذاری کافی نیست.
نسبتدادن علاقه شخصی به جنگ به منتقدان منصفانه نیست؛ اما میتوان پیامد پیشنهادهای آنان را سنجید. رویکردی که مذاکره را بیفایده میداند، توافق موجود را رد میکند و بدیل عملی ارائه نمیدهد، کشور را میان جنگ فرسایشی و وضعیت «نه جنگ، نه صلح» نگه میدارد.
قدرت ملی و پنج پرسش
طرفداران جنگطلبی در واشنگتن میگویند ایران فقط زبان زور را میفهمد. مخالفان مذاکره در تهران نیز میگویند آمریکا فقط زبان زور را میفهمد. حمله آمریکا میتواند مخالفان مذاکره را در ایران تقویت کند و مواضع تند در ایران نیز به جنگطلبان آمریکا امکان دهد ایران را تهدیدی اصلاحناپذیر معرفی کنند. این دو جریان همپیمان نیستند، اما رفتار هرکدام میتواند پیشبینیهای دیگری را تأیید کند.
ایران به توان دفاعی و بازدارندگی معتبر نیاز دارد؛ اما قدرت ملی فقط توان ضربهزدن نیست. قدرت زمانی به نتیجه میرسد که کشور بتواند دستاوردهای میدان را به ثبات، امنیت اقتصادی و بازگشت زندگی عادی تبدیل کند. ادامه جنگ همیشه نشانه ایستادگی نیست و مذاکره نیز الزاماً عقبنشینی محسوب نمیشود. گاه دشوارترین تصمیم، تبدیل قدرت نظامی به نتیجهای سیاسی و پایدار است.
هر جریان خواهان تشدید جنگ یا کنارگذاشتن مذاکره باید به پنج پرسش پاسخ دهد: هدف نهایی و قابل سنجش چیست؟ تحقق آن چه زمانی ممکن است؟ مردم چه هزینهای خواهند پرداخت؟ واکنش طرف مقابل چگونه مهار میشود؟ و فشار نظامی در چه نقطهای به توافق و پایان جنگ میانجامد؟
اگر پاسخ روشنی برای این پرسشها وجود نداشته باشد، با راهبردی برای حل بحران روبهرو نیستیم، بلکه با نسخهای برای تداوم آن مواجهیم. جنگ بیپایان زمانی شکل میگیرد که هر توافقی خیانت، هر مصالحهای تسلیم و هر توقفی شکست معرفی شود. طرفداران جنگ بیپایان لزوماً نمیگویند جنگ باید برای همیشه ادامه یابد؛ گاه با تعیین شروطی پایانناپذیر، راه پایان آن را میبندند.
منبع: www.asriran.com

هدف قرار گرفتن کشتی اماراتی در تنگه هرمز؛ یک خدمه مفقود





