تکفرزندی؛ پایان تدریجی الگوی خانوادههای پرجمعیت در ایران
گزارش تازه مرکز رصد جمعیت کشور نشان میدهد متوسط فاصله تولد نخستین و آخرین فرزند زنان ایرانی از ۱۳ سال در نسل متولد ۱۳۲۵ به ۶ سال در نسل متولد ۱۳۶۵ کاهش یافته و متوسط فاصله تولد فرزند اول و دوم در سال ۱۴۰۴ به ۶ سال رسیده است.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، زمانی نهچندان دور، خانههای ایرانی با صدای چند فرزند و جمعهای خانوادگی پرجمعیت شناخته میشدند و داشتن چهار، پنج یا حتی تعداد بیشتری فرزند امری عادی بود. اما امروز تصویر خانواده ایرانی بهتدریج در حال تغییر است و خانوادههای بیشتری به داشتن یک فرزند بسنده میکنند، به گزارش ایرنا.
بر اساس گزارش تازه مرکز رصد جمعیت کشور درباره تحولات نسلی رفتار باروری زنان ایرانی در یک قرن اخیر، این تغییر تنها در تعداد فرزندان خلاصه نمیشود، بلکه زمان فرزندآوری، فاصله میان تولدها و مدتزمانی که زنان در سنین باروری صاحب فرزند میشوند نیز دستخوش تحول شده است. برای بخشی از زوجهای جوان، فرزند دوم دیگر اتفاقی طبیعی و تقریبا قطعی پس از تولد فرزند اول نیست، بلکه به تصمیمی مستقل، دشوار و گاه منتفی تبدیل شده است.
کاهش هفتساله فاصله میان نخستین و آخرین فرزند
بر اساس این گزارش، متوسط فاصله سنی میان تولد نخستین و آخرین فرزند زنان متولد سال ۱۳۲۵ حدود ۱۳ سال بوده است؛ رقمی که برای زنان متولد ۱۳۳۵ به ۱۱ سال، متولد ۱۳۴۵ به ۹ سال، متولد ۱۳۵۵ به هشت سال و برای زنان متولد ۱۳۶۵ به شش سال کاهش یافته است.
به بیان دیگر، در فاصله نسلهای مورد بررسی، دوره زمانی فرزندآوری زنان حدود هفت سال کوتاهتر شده است؛ تغییری که نشان میدهد خانوادهها نهتنها فرزندان کمتری دارند، بلکه در بازه زمانی محدودتری نیز اقدام به فرزندآوری میکنند.
این شاخص میتواند تصویری از طول دوره فرزندآوری در خانوادهها ارائه دهد و هرچه این فاصله کوتاهتر شود، فرصت زمانی برای تصمیمگیری درباره فرزند بعدی نیز محدودتر خواهد شد. البته این شاخص بهتنهایی تعداد فرزندان هر خانواده را مشخص نمیکند، اما در کنار سایر دادههای باروری میتواند نشانهای از تغییر اندازه خانواده باشد.
سن مادران؛ تغییر محدود در برابر تحول بزرگ
میانگین سن مادران متولد ۱۳۲۵ هنگام ثبت نخستین فرزند ۲۳ سال بوده که این رقم برای زنان متولد ۱۳۳۵ و ۱۳۴۵ به ۲۲ سال رسیده است. در نسلهای بعدی، این میانگین افزایش یافته و برای زنان متولد ۱۳۵۵ به ۲۴ سال و متولد ۱۳۶۵ به ۲۵ سال رسیده است.
این ارقام نشان میدهد که در نسلهای جدیدتر، تجربه نخستین مادری با تأخیر بیشتری اتفاق افتاده است؛ موضوعی که میتواند با افزایش مدت تحصیل، تغییر الگوهای ازدواج، ورود گستردهتر زنان به بازار کار و تغییر اولویتهای زندگی مرتبط باشد.
بررسی تاریخی دادهها نشان میدهد میانگین سن مادران هنگام تولد نخستین فرزند برای زنان متولد ۱۳۰۵ و ۱۳۱۵ به ترتیب ۲۷ و ۲۵ سال گزارش شده است. در ادامه، با بهبود وضعیت بهداشت و سلامت، کاهش مرگومیر مادران و نوزادان و تغییر شرایط زندگی، الگوهای فرزندآوری دستخوش تحول شدهاند.
از سوی دیگر، آغاز برنامههای تنظیم خانواده از دهه ۱۳۴۰ و گسترش آن در دهههای بعد، نقش مهمی در تغییر نگرش خانوادهها نسبت به تعداد فرزندان داشت و خانواده کوچکتر بهتدریج به الگویی پذیرفتهشده تبدیل شد.
چرا فرزند دوم به تصمیمی دشوار تبدیل شده است؟
افزایش هزینههای زندگی، دشواری تأمین مسکن، هزینههای آموزش و نگهداری کودک و نااطمینانی نسبت به آینده اقتصادی، از جمله عواملی هستند که میتواند تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری مجدد را تحت تأثیر قرار دهد.
در شرایطی که بسیاری از زوجهای جوان برای تأمین نیازهای اولیه زندگی با محدودیت روبهرو هستند، تولد فرزند دوم به معنای پذیرش مسئولیت مالی و زمانی بیشتری است. همچنین تغییر سبک زندگی و افزایش انتظارات والدین از کیفیت تربیت فرزند اهمیت دارد و بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند منابع مالی، زمان و توجه بیشتری را صرف آموزش، سلامت و پرورش یک فرزند کنند.
نقش اشتغال زنان و دشواری ایجاد تعادل میان مسئولیتهای شغلی و خانوادگی نیز مورد توجه قرار گرفته است. برای بسیاری از مادران، فرزندآوری مجدد میتواند به معنای وقفه در مسیر شغلی و افزایش فشارهای مراقبتی باشد، بهویژه در شرایطی که حمایتهای کافی برای نگهداری از کودکان وجود نداشته باشد.
یکی از نکات مهم گزارش، متوسط فاصله ۶ ساله میان تولد فرزند اول و دوم در تولدهای سال ۱۴۰۴ است که در کنار افزایش شمار مادران تکفرزند، میتواند نشانهای از تغییر رفتار خانوادهها باشد. طولانی شدن فاصله میان دو تولد میتواند احتمال به تعویق افتادن یا منتفی شدن تصمیم برای فرزند بعدی را افزایش دهد، بهویژه با افزایش سن نخستین فرزندآوری در نسلهای جدیدتر.
افزایش خانوادههای تکفرزند تنها به تغییر سلیقه نسبت داده نشده است و میان خانوادهای که با وجود برخورداری از شرایط مناسب آگاهانه یک فرزند میخواهد و خانوادهای که به دلیل محدودیتهای اقتصادی، شغلی یا حمایتی امکان فرزندآوری بیشتر را ندارد، تفاوت قائل شده است. در این چارچوب، بر موضوعاتی مانند دسترسی به مسکن مناسب، امنیت شغلی، ثبات اقتصادی، خدمات مراقبت از کودک، حمایت از مادران شاغل و کاهش هزینههای تربیت فرزند تأکید شده است.
اگر این روندها ادامه پیدا کند، احتمال دارد در سالهای آینده سهم خانوادههای تکفرزند و بدون فرزند افزایش یابد و خانوادههای دارای چند فرزند سهم کمتری از ساختار جمعیتی کشور داشته باشند؛ تحولی که میتواند در بلندمدت بر روابط خویشاوندی، شبکههای حمایت خانوادگی و ساختار جمعیتی و اجتماعی کشور تأثیر بگذارد.
منبع: www.irna.ir

سهم جمعیت سالمند زنجان تا ۱۴۳۰ به ۲۹ درصد میرسد






