تپه قلعه گِلی خانمیرزا؛ محوطه ۷هزارساله در مسیر گردشگری
بررسیهای باستانشناسی در شهرستان خانمیرزا نشان میدهد تپه قلعه گِلی با قدمت حدود هفت هزار سال، محل استقرار جوامع انسانی در دورههای مختلف بوده و ظرفیت تازه گردشگری چهارمحال و بختیاری به شمار میرود.

گالری تصویری
۳ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، بررسیهای باستانشناسی در شهرستان خانمیرزا نشان میدهد این منطقه برخلاف تصور اولیه از یک محوطه محدود و یکپارچه، در طول هزاران سال محل استقرار جوامع انسانی در دورههای مختلف است. تپه گِلی که امروز در این منطقه دیده میشود، حاصل انباشت تدریجی آثار زندگی نسلهایی است که در دورههای مختلف بر بقایای سکونتگاههای پیشین، بناهای تازهای ایجاد کردهاند.
علی اصغر نوروزی، رییس پژوهشگاه باستانشناسی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری، با اشاره به اهمیت لایهبندی این محوطه گفت: «در مطالعات باستانشناسی با استفاده از روش لایهنگاری، لایههای مختلف استقرار انسانی از یکدیگر تفکیک میشوند تا بتوان ویژگیهای هر دوره، نحوه زندگی جوامع و تغییرات فرهنگی و اجتماعی را بررسی کرد.»
وی روز سهشنبه افزود: «بر اساس مطالعات اولیه، قدمت تپه قلعه گِلی به حدود هفت هزار سال پیش میرسد و با تکمیل کاوشها این احتمال وجود دارد که شواهدی از دورههای قدیمیتر نیز شناسایی شود.»
قدمت هفتهزارساله و مرکز تولیدی پیش از تاریخ
شواهد بهدستآمده از بررسیهای اولیه نشان میدهد این محوطه در حدود هفت هزار سال پیش از مراکز مهم استقرار انسانی در منطقه بوده است. نوروزی با اشاره به شواهد فعالیتهای اقتصادی و تولیدی اظهار داشت یافتههای سطحی از جمله شواهد مربوط به کورههای سفالگری نشان میدهد فعالیتهای تولیدی در این منطقه جریان داشته و این محوطه علاوه بر برخورداری از ظرفیتهای کشاورزی و دامپروری، در زمینه تولید و مدیریت منابع نیز اهمیت داشته است.
وی وسعت و موقعیت جغرافیایی محوطه را از عوامل موثر در جایگاه آن دانست و گفت شواهد موجود نشان میدهد این مکان در دوره پیش از تاریخ تنها یک سکونتگاه معمولی نبوده و نقش مرکزی در محدوده جغرافیایی خود داشته است.
کتیبههای ایلامی و جایگاه سیاسی و مذهبی
اهمیت تاریخی محوطه تپه قلعه گِلی خانمیرزا در دورههای بعد نیز تداوم یافته است؛ بهگونهای که یافتههای مربوط به دوران تاریخی، بهویژه دوره ایلام میانه، ابعاد تازهای از جایگاه این منطقه را آشکار میکند. نوروزی با اشاره به کتیبههای میخی کشفشده گفت: «آثار نوشتاری بهدستآمده، بهویژه کتیبههای مربوط به دوره ایلام میانه، اطلاعات ارزشمندی درباره جایگاه این محوطه در ساختار سیاسی و مذهبی آن دوران ارائه میدهد.»
وی افزود: «بر اساس محتوای کتیبهها، پادشاهان ایلامی برای انجام مناسک مذهبی و نذر و نیایش با هدف سلامتی خود و خانوادههایشان به این مکان مراجعه میکردند.»
به گفته این باستانشناس، مجموعه این آثار نشان میدهد محوطه علاوه بر کارکرد مذهبی، از اهمیت اداری و سیاسی نیز برخوردار بوده و حتی میتوان گفت در مدیریت بخشهایی از منطقه زاگرس نقش داشته است. وی گفت این شواهد جایگاه خانمیرزا را در ساختار قدرت امپراتوری ایلام برجسته میکند و این منطقه میتوانسته یکی از مراکز مهم بخشهای مرتفع قلمرو ایلامی باشد.
تداوم اهمیت در دوره اسلامی و روش کاوش
بررسی لایههای تاریخی این محوطه به دوره ایلامی محدود نمیشود و شواهدی از تداوم اهمیت آن در دوره اسلامی نیز به دست آمده است. نوروزی با اشاره به بقایای معماری شناساییشده در بخشهای بالایی تپه گفت در این قسمت بقایای یک باروی سهگانه مربوط به دوره اتابکان لر شناسایی شده که نشاندهنده تداوم کارکرد و اهمیت این محدوده در دوره اسلامی است.
وی با بیان اینکه در برخی دورهها نشانههای استقرار و فعالیت انسانی در محوطه کاهش یافته است، افزود بررسی دقیق لایهها میتواند روند فراز و فرود استقرار انسانی و تحولات سیاسی و اجتماعی منطقه را روشنتر کند.
به گفته وی، شناخت دقیق توالی دورههای تاریخی نیازمند کاوشهای علمی و مرحلهای است و در همین راستا از روش ترانشهکشی پلهای استفاده میشود. وی توضیح داد در این روش با ایجاد برشهای عمودی و پلهای امکان مشاهده و تفکیک لایههای قدیمی و جدید فراهم میشود. وی تاکید کرد: «کاوش باستانشناسی فقط به بیرون آوردن آثار از زیر خاک محدود نمیشود، بلکه هر مرحله باید با هدف مشخص، مستندنگاری دقیق و رعایت اصول حفاظت از بقایای تاریخی انجام شود.»
چشمانداز سایتموزه و رونق اقتصاد گردشگری
در کنار مطالعات باستانشناسی، ایجاد پایگاه میراث فرهنگی و تبدیل این محوطه به سایتموزه از برنامههایی است که میتواند زمینه حفاظت پایدار و معرفی ظرفیتهای تاریخی منطقه را فراهم کند. نوروزی با اشاره به ضرورت ایجاد ساختار پژوهشی ثابت گفت برای دستیابی به این هدف باید مرکز پژوهشی با اعتبارات مشخص و سازوکار اجرایی روشن ایجاد شود.
وی افزود با تامین منابع مالی و انجام مطالعات تکمیلی میتوان بخشهایی از محوطه را بهتدریج از زیر خاک خارج و پس از تثبیت و حفاظت آثار، برای بازدید عمومی آماده کرد. وی اظهار داشت: «کاوشهای باستانشناسی فرآیندی زمانبر است و صرف افزایش اعتبارات به معنای سرعت گرفتن نامحدود این فعالیتها نیست.»
به گفته وی، کاوشها باید بر اساس برنامهای مدرن و زمانبندیشده انجام شود و ضرورتی ندارد تمام سطح تپه مورد کاوش قرار گیرد. وی حفاظت از بخشهای کاوشنشده را نیز ضروری دانست و گفت نظارت مستمر بر روند اجرای طرحها اهمیت زیادی دارد.
ظرفیت محوطه باستانی خانمیرزا تنها به ارزشهای پژوهشی و تاریخی آن محدود نمیشود. نوروزی با تاکید بر ضرورت پیوند میان میراث تاریخی، طبیعی و فرهنگی گفت هدف از معرفی آثار باستانشناسی نباید تنها استخراج اشیا از زیر خاک باشد، بلکه باید این آثار در قالب یک برنامه جامع به ظرفیت گردشگری و اقتصادی تبدیل شوند.
وی با اشاره به ظرفیتهای طبیعی منطقه از جمله رفتینگو اظهار کرد جاذبههای طبیعی در کنار آداب و رسوم، آیینها، جشنها و جشنوارههایی مانند جشنواره شاهنوزانی، متلها، قصهها و غذاهای محلی میتوانند هویت فرهنگی منطقه را به گردشگران معرفی کنند. به گفته وی، آثار باستانشناسی و کتیبههای تاریخی نیز با نشان دادن قدمت و پیشینه این جغرافیا، پشتوانه تاریخی این هویت فرهنگی را فراهم میکنند.
محوطه باستانی خانمیرزا با پیشینهای که بر اساس مطالعات اولیه به حدود هفت هزار سال میرسد و شواهدی از جایگاه مهم آن در دوره ایلامی و دورههای بعدی، ظرفیتی فراتر از یک اثر تاریخی محلی به شمار میرود. به گزارش ایرنا، محوطه باستانی قلعه گِلی روستای قلعه افغان خانمیرزا به شماره ثبت ۸۲۴۳ در تاریخ ۲۴ فروردین ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی کشور قرار گرفته است.
منبع: www.irna.ir

آغاز اختتامیه سیوسومین جشنواره ملی کتاب سال دانشجویی جهاددانشگاهی









