تولید ۸۰۲ تن ماهی در خراسان‌شمالی؛ ظرفیت شیلات در انتظار سرمایه‌گذاری

به گزارش ایرنا، خراسان شمالی استانی غیرساحلی است، اما ظرفیت‌های آبی آن تنها به رودخانه‌ها و سدها محدود نمی‌شود. چشمه‌ها، قنات‌ها، چاه‌ها و استخرهای ذخیره آب کشاورزی مجموعه‌ای از فرصت‌ها را برای توسعه آبزی‌پروری فراهم کرده‌اند؛ فرصت‌هایی که می‌توانند بخشی از نیاز استان به گوشت سفید را تأمین و زمینه اشتغال در مناطق روستایی را تقویت کنند.

بر اساس آمارهای موجود، بیش از ۶ هزار و ۵۰۰ منبع آبی در استان شناسایی شده است و منابع آب آن شامل رودخانه‌های فصلی و دائمی، چشمه‌ها، قنات‌ها، چاه‌ها و سدهاست. خراسان شمالی بیش از ۸۰۰ میلیون مترمکعب منابع آبی دارد و حدود ۱۲۲ میلیون و ۵۰۰ هزار مترمکعب از ظرفیت آب استان در مزارع پرورش ماهیان سردابی و گرمابی به کار گرفته می‌شود.

۸۰۲ تن تولید در ۲۳۱ واحد آبزی‌پروری

مدیر شیلات و امور آبزیان سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی گفت ۸۰۲ تن انواع ماهی خوراکی در سال جاری در مزارع پرورش ماهیان سردابی و گرمابی استان تولید شده است. علیرضا صادق اظهار کرد اکنون ۲۳۱ واحد آبزی‌پروری در استان فعالیت دارند که ۷۵ واحد آن در حوزه ماهیان سردابی با تولید ۶۸۲ تن و ۱۴۴ واحد در بخش ماهیان گرمابی با تولید ۱۲۰ تن فعالیت می‌کنند.

وی افزود قزل‌آلای رنگین‌کمان مهم‌ترین گونه سردابی و کپور، آمور، فیتوفاک و بیگ‌هد از گونه‌های اصلی گرمابی استان هستند. صادق با اشاره به سهم شهرستان‌ها گفت شیروان با تولید ۲۴۵ تن ماهی سردابی و شهرستان مانه با تولید ۵۸ تن ماهی گرمابی، در این بخش‌ها رتبه نخست استان را دارند.

وی شمار شاغلان بخش آبزی‌پروری استان را ۲۸۹ نفر اعلام کرد و افزود ۱۲ واحد پرورش ماهیان زینتی نیز در خراسان شمالی فعالیت دارند که سالانه حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار قطعه ماهی زینتی تولید می‌کنند.

استخرهای دومنظوره و آب لب‌شور

یکی از ظرفیت‌های کمتر استفاده‌شده استان، استخرهای ذخیره آب کشاورزی است؛ سازه‌هایی که برای تأمین آب مزارع ساخته شده‌اند، اما می‌توانند در کنار وظیفه اصلی خود، به محل پرورش ماهی نیز تبدیل شوند. در این الگو، آب پیش از رسیدن به زمین کشاورزی در استخرهایی نگهداری می‌شود که امکان پرورش گونه‌های مناسب آبزی را دارند و کشاورز علاوه بر آبیاری، از تولید ماهی نیز درآمد کسب می‌کند.

این شیوه برای خراسان شمالی که با خشکسالی و کاهش دبی بسیاری از منابع آبی روبه‌روست، اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا بر افزایش بهره‌وری از آب موجود تکیه می‌کند. استفاده از استخرهای دومنظوره به بررسی کیفیت آب، شرایط بهداشتی، نوع گونه پرورشی و سازگاری فعالیت شیلاتی با مصرف کشاورزی نیاز دارد.

ظرفیت شیلات استان تنها به آب‌های شیرین محدود نمی‌شود. نتایج یک پژوهش در منطقه اسفراین نشان داده است که پرورش قزل‌آلای رنگین‌کمان در استخرهای خاکی با استفاده از آب لب‌شور زیرزمینی نیز می‌تواند به تولید منجر شود. البته تعمیم این تجربه به دیگر مناطق استان بدون بررسی شوری، ترکیب شیمیایی آب، شرایط اقلیمی و امکان تأمین نهاده‌ها امکان‌پذیر نیست.

در کنار پرورش ماهیان سردابی و گرمابی، تولید سالانه حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار قطعه ماهی زینتی در ۱۲ واحد فعال، نشان‌دهنده وجود تجربه و توان فنی در این حوزه است؛ ظرفیتی که با توسعه آموزش، دسترسی به بازار و حمایت از کسب‌وکارهای کوچک می‌تواند گسترده‌تر شود.

چالش‌ها و مسیر توسعه شیلات

مدیر شیلات و امور آبزیان سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی، خشکسالی و کاهش دبی منابع آبی، افزایش هزینه خوراک و نهاده‌های تولید، قطعی برق و کمبود تسهیلات ارزان‌قیمت بانکی را از مهم‌ترین مشکلات بهره‌برداران برشمرد. صادق همچنین نبود زنجیره تولید آبزی‌پروری در استان را از چالش‌های این بخش دانست.

به گفته کارشناسان، استفاده از فناوری‌های نوین، مکانیزاسیون مزارع و افزایش ضریب نفوذ دانش در واحدهای آبزی‌پروری می‌تواند بهره‌وری را افزایش دهد. استفاده از تجهیزات نوین مانند اکسیژن‌سازها، سامانه‌های نانوبابل و ازن‌سازها می‌تواند در مدیریت کیفیت آب مؤثر باشد؛ تجهیزاتی که هزینه بالای آن‌ها دسترسی بسیاری از تولیدکنندگان کوچک را محدود کرده است.

خراسان شمالی حدود یک میلیون نفر جمعیت دارد و ۴۴ درصد جمعیت آن در روستاها زندگی می‌کنند. گسترش مزارع کوچک، استفاده دومنظوره از استخرهای کشاورزی، توسعه پرورش ماهیان زینتی و ایجاد مشاغل خانگی می‌تواند منابع درآمدی تازه‌ای در کنار کشاورزی و دامداری ایجاد کند.

مدیر شیلات استان از برنامه‌هایی مانند افزایش بهره‌وری، توسعه مشاغل خرد خانگی، دومنظوره کردن استخرهای ذخیره آب کشاورزی، مکانیزاسیون، استفاده از فناوری‌های نوین و بهره‌گیری از توان شرکت‌های دانش‌بنیان خبر داد. صادق همچنین ایجاد تعاونی فراگیر آبزی‌پروری را از برنامه‌های مورد توجه دانست و بر ضرورت تأمین اعتبارات و همکاری دستگاه‌های اجرایی، شرکت آب منطقه‌ای، شرکت برق و مؤسسات مالی تأکید کرد.

سفره‌های آبی خراسان شمالی بیش از هر چیز به سرمایه‌گذاری هوشمندانه، رفع موانع اداری و پیوند میان دانش، تولید و بازار نیاز دارند؛ ظرفیتی که اگر درست مدیریت شود، می‌تواند از دل منابع آبی موجود، فرصت‌های تازه‌ای برای اشتغال و رونق اقتصاد روستاها پدید آورد.