تقویم گاردین از فجایع اقلیمی ۲۰۲۶؛ گرما، سیل و آتش‌سوزی

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، پس از گزارش گرم‌ترین تابستان جهان از زمان آغاز ثبت رکوردها در سال ۱۸۵۰، شمار جان‌باختگان ناشی از پدیده‌های جوی شدید در سال ۲۰۲۶ هم‌اکنون به ده‌ها هزار نفر می‌رسد و این برآوردی محتاطانه است و قطعا رقم واقعی بسیار فراتر از این خواهد رفت.

هم‌زمان با ادامه نشست COP31 و هشدارهای دانشمندان مبنی بر اینکه فروپاشی اقلیمی ممکن است شتاب گرفته باشد، روزنامه گاردین نگاهی به سالی سرشار از خشکسالی، آتش‌سوزی و سیل می‌اندازد؛ برای یادآوری این نکته که اگر جهان برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای دست به اقدامی فوری نزند، همین سال فاجعه‌بار، یکی از بهترین سال‌های باقی‌مانده عمرمان خواهد بود. در چهار سال گذشته تمام رکوردهای ماهانه دما جابه‌جا شده است.

گرمای بی‌سابقه و آتش‌سوزی از استرالیا تا کانادا و اروپا

با افزایش دما به حدود ۲۰ درجه سانتیگراد بالاتر از حد متوسط، ویکتوریا و دیگر ایالت‌های جنوبی استرالیا رکوردهای جدیدی از گرما را ثبت کرده‌اند از جمله ۵۰ درجه سانتیگراد در پورت آگوستا و شهر کوچک آنداموکا. بیمارستان‌های ملبورن از افزایش ۲۵ درصدی بیماری‌های مرتبط با گرما خبر می‌دهند، در حالی که مقامات در بسیاری از مناطق با آتش‌سوزی‌های جنگلی دست و پنجه نرم می‌کنند. دانشمندان می‌گویند آب و هوای فوق‌العاده گرم، احتمال وقوع موج گرما را پنج برابر بیشتر کرده است. موج گرما در حال حاضر بیش از مجموع سایر بلایای طبیعی باعث مرگ و میر در استرالیا می‌شود.

در جنوب آسیا، دست‌کم ۴۷ مورد مرگ‌ومیر ناشی از گرما گزارش شده است؛ در حالی که دمای هوا در چندین شهر هند و بنگلادش از ۴۵ درجه سانتی‌گراد فراتر رفته و در استان سند در جنوب پاکستان به اوج ۵۲ درجه سانتی‌گراد رسیده است. دانشمندان هشدار می‌دهند که بحران اقلیمی، صدها میلیون نفر را در جنوب آسیا در معرض دوره‌های طولانی‌تر و مرگبارتر گرما، پیش از آغاز فصل باران‌های موسمی قرار داده است.

نزدیک به ۱۰۰۰ آتش‌سوزی در سراسر کانادا زبانه می‌کشد، سه میلیون هکتار زمین را به خاکستر تبدیل می‌کند و توده‌ای از دود را تا نیویورک می‌رساند. در ۱۵ ژوئیه، تورنتو به دلیل همین دود، بدترین کیفیت هوا را در جهان به ثبت رساند. دود حاصل از آتش‌سوزی‌ها سالانه جان ۴۰۰۰ نفر را در کانادا می‌گیرد؛ رقمی که تقریبا چهار برابر آمار اوایل قرن حاضر است.

در اروپا، خشکسالی‌های طولانی‌مدت شرایطی مستعد برای وقوع آتش‌سوزی‌های گسترده در کشورهای یونان، پرتغال، ایتالیا، نروژ، آلمان، اسپانیا و فرانسه ایجاد کرده است. در مجموع ۶۸۶ هزار هکتار زمین در اروپا در آتش سوخته است که دو برابر میانگین ۲۰ سال گذشته به شمار می‌رود. انگلیس و فرانسه در زمره کشورهایی هستند که گرم‌ترین تابستان از ژوئن تا اوت در تاریخ اروپا را سپری کردند. این گرما جان حدود ۵۰ هزار نفر را در شهرهای سراسر این قاره گرفته است. دو سوم از این مرگ‌ومیرهای مازاد، ناشی از بحران اقلیمی است. هم‌زمان با گسترش خشکسالی، رومانی ناچار شد تنها نیروگاه هسته‌ای خود را تعطیل کند؛ چرا که به دلیل پایین آمدن سطح آب رودخانه دانوب، امکان تأمین آب مورد نیاز برای سیستم خنک‌کننده نیروگاه وجود نداشت.

معترضان در جاکارتا علیه بدترین فصل آتش‌سوزی در اندونزی طی یک دهه اخیر دست به اعتراض زده‌اند؛ آتش‌سوزی‌هایی که نزدیک به دو میلیون هکتار از جنگل‌ها را سوزانده است؛ وسعتی که بیش از دو برابر مساحت سوخته‌شده در سال گذشته است. برآورد می‌شود که تنها در طول یک ماه، دود غلیظ ناشی از این آتش‌سوزی‌ها جان ۳۵۶۰ نفر را گرفته باشد. ماه‌ها خشکسالی باعث شده سطح آب برخی از عظیم‌ترین رودخانه‌های جهان از جمله ریو نگرو، مادئیرا و تاپاژوس به پایین‌ترین حد ثبت‌شده نزدیک شود و حمل‌ونقل آبی کالاهای ضروری با اختلال مواجه شده است. این شرایط با افزایش شدید آتش‌سوزی‌ها در مناطق مرکزی و شرقی آمازون هم‌زمان شده و در تاریخ ۱۲ اکتبر، شهر مانائوس دومین کیفیت هوای بد در جهان را به خود اختصاص داد.

سیل‌های ویرانگر در چند قاره

شهر ژوئیز دی‌فورا در ایالت میناس‌جرایس، پرباران‌ترین ماه تاریخ خود را تجربه کرد. این بارش‌ها منجر به رانش زمین شد که صدها خانه را در مناطق فقیرنشین واقع بر دامنه‌های ناپایدار تپه‌ها با خود برد. سیل همچنین در شهرهای ریو دو ژانیرو و سائوپائولو اختلال ایجاد کرده است. بیش از ۱۰ هزار نفر نیز آواره شدند.

در اتیوپی، دست‌کم ۱۳۱ نفر در سیل و رانش زمین که کل روستاها را مدفون کرد، کشته شدند. همچنین ۸۰ نفر در کنیا و ۱۸ نفر در تانزانیا بر اثر سیل جان باختند. شبه جزیره عربستان با بادهای شدید و بارش‌های سنگین که خیابان‌های این کشور بیابانی را در بر گرفت، در هم کوبیده شد. تگرگ‌هایی به اندازه توپ تنیس در عمان می‌بارند و رعد و برق، شهرهای امارات متحده عربی را غرق در آب می‌کند. در افغانستان نیز حداقل ۳۰ نفر جان خود را از دست داده‌اند زیرا باران‌های شدید باعث رانش زمین شده است. هنگ کنگ دو برابر میزان معمول بارندگی ماهانه را تجربه کرده است. آب‌های سیل در جنوب روسیه، خانه‌ها را غرق کرده و بیش از ۳۰۰ هزار نفر را بدون برق گذاشته است. زمین‌های کشاورزی وسیعی در آرژانتین و شیلی هم زیر آب مانده‌اند.

بارش‌های بی‌وقفه در غرب آفریقا، از ماه مه تا ژوئن، جان نزدیک به ۱۰۰ نفر را گرفت. بحران اقلیمی ناشی از فعالیت‌های انسانی، احتمال وقوع بارش‌های سیل‌آسای بی‌سابقه تا ۱۴۰ میلی‌متر در یک روز را پنج برابر کرده و شدت آن‌ها را ۲۳ درصد افزایش داده است. سیل و رانش زمین منجر به مرگ ۵۹ نفر در ساحل عاج، ۳۵ نفر در غنا و پنج نفر در توگو شده است.

در پی سنگین‌ترین بارندگی ماه اکتبر طی ۷۶ سال گذشته، دولت شیلی منطقه لاس کوندس در سانتیاگو را منطقه فاجعه‌زده اعلام کرد. بیش از ۱۰۰۰ نفر از ساکنان این منطقه تخلیه شدند که انتقال برخی از آن‌ها با بالگرد صورت گرفت. در آسیا نیز هشت نفر کشته و نیم میلیون نفر تحت تأثیر سیل در بانکوک تایلند قرار گرفتند.

طوفان‌ها، گرمای قطب‌ها و فروپاشی یخچال در نپال

در تاریخ ۱۲ آوریل و در اوج شدت طوفان سینلاک سرعت باد به ۲۹۵ کیلومتر در ساعت رسید؛ سرعتی تقریبا برابر با قطارهای سریع‌السیر شینکانسن. این رقم، در کنار یک مورد دیگر، بالاترین سرعت ثبت‌شده برای طوفانی در حوضه اقیانوس آرام غربی در چنین اوایل سالی محسوب می‌شود. این طوفان همچنین مرگبارترین نمونه در دهه‌های اخیر در این منطقه بود که جان ۱۲ نفر را گرفت، برق ۴۳ هزار نفر را قطع کرد، موجب تخلیه گسترده ساکنان شد و ۱.۵ میلیارد دلار خسارت بر جای گذاشت. این رویداد به عنوان یکی از قدرتمندترین طوفان‌های سال ۲۰۲۶ باقی خواهد ماند و تنها ابرطوفان چامپی که در ماه اکتبر تایوان و ژاپن را در هم می‌کوبد، از آن پیشی می‌گیرد. این ابرطوفان در مناطق میکرونزی، گوآم و سایپان رخ داد.

نمودارهای دمای سطح دریا از ۲۱ ژوئن، با جهشی رو به بالا، از تمام رکوردهای پیشین فاصله گرفتند؛ روندی که در ادامه سال تشدید خواهد شد. این مسئله موجب نگرانی دانشمندان شده است زیرا اقیانوس‌ها بیش از ۹۰ درصد از انرژی مازاد موجود در سامانه زمین را جذب می‌کنند. این رویداد هم‌زمان با ظهور پدیده ال نینو رخ می‌دهد که وقوع آن در تاریخ ۲ ژوئن تأیید شده است.

دانشمندان مستقر در پایگاه اسپرانزا در شبه‌جزیره ترینیتی در جنوبگان، پس از یک موج گرمای هشت‌روزه که در ۶ ژوئن به اوج خود رسید و دمای بی‌سابقه ۱۵ درجه سانتی‌گراد را ثبت کرد، با تعجب شاهد بارش باران و نمایان شدن خاک در بیرون پنجره‌های ایستگاه خود بودند. در آن سوی کره زمین، قطب شمال نیز گرم‌ترین ماه ژوئن تاریخ خود را تجربه می‌کند. در تاریخ ۲۵ ژوئن، دمای ۲۸.۳ درجه سانتی‌گراد در جزیره بلی واقع در سیبری به ثبت رسید؛ این بالاترین دمایی است که تاکنون در چنین عرض جغرافیایی شمالی در منطقه قطبی اوراسیا ثبت شده است.

در پی سقوط توده‌ای از سنگ و یخ یخچال به وسعت ۲ کیلومتر مربع از ارتفاع ۱۴۰۰ متری در رشته‌کوه‌های هیمالیا، سیلابی از آب و آوار به راه افتاد و جوامع ساکن در دره رودخانه لنده خولا را با خود برد. بیش از ۵۰۰۰ نفر مفقود شده‌اند و ۸۶۰۰ نفر نیازمند مراقبت‌های پزشکی هستند و دست‌کم ۱۳۰۰ نفر جان باختند. به گفته دانشمندان، دمای به‌طور غیرعادی بالا و تخریب طولانی‌مدت لایه‌های منجمد دائمی زمین که ناشی از بحران اقلیمی است از جمله دلایل احتمالی این فاجعه به شمار می‌روند.

امسال صدها نفر کشته و میلیون‌ها نفر تخلیه شدند زیرا پرجمعیت‌ترین قاره جهان، گرم‌ترین سپتامبر و طوفان‌های شدید خود را تجربه کرد. طوفان دوژوان با بادهای شدید ۱۴۴ کیلومتر در ساعت و ۸۳۲ میلی‌متر باران تنها در ۴۸ ساعت در جزیره ایزو اوشیما، دست‌کم ۱۰ نفر را در ژاپن کشت. سه نفر در شرق چین در اثر رانش گل و لای جان باختند. حداقل ۱۰۲ نفر در هند و نپال در میان بارانی که در برخی نقاط ۹ برابر حد معمول بوده، کشته شدند.

نیمی از جمعیت ایالات متحده قبل از جشن‌های استقلال در ۴ ژوئیه، تحت هشدار گرما قرار گرفتند و این امر باعث اختلال در نمایشگاه بزرگ ایالتی آمریکا در نشنال مال در واشنگتن و سایر رویدادها شد. ده‌ها مورد مرگ ناشی از گرما گزارش شد و هزاران نفر با قطعی برق مواجه شدند. همچنین حداقل ۹ بازی جام جهانی در گرما و رطوبت بالقوه خطرناک برگزار شده است.

هشدار دانشمندان و رکورد دمای جهانی

سازمان جهانی هواشناسی از انباشت نگران‌کننده انرژی در سامانه زمین خبر می‌دهد. بیش از ۹۰ درصد این انرژی در اقیانوس‌ها ذخیره می‌شود؛ جایی که روند گرمایش در دو دهه اخیر در مقایسه با میانگین ۴۵ سال پیش از آن، بیش از دو برابر شده است. این پدیده موجب بروز شرایط جوی شدیدتر می‌شود و سلامت انسان‌ها و منابع غذایی را تهدید می‌کند.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد می‌گوید: «اقلیم جهانی در وضعیت اضطراری قرار دارد. سیاره زمین به فراتر از مرزهای تحمل خود رانده شده است. تمام شاخص‌های کلیدی اقلیمی، وضعیت قرمز را نشان می‌دهند.» گوترش از جهانیان می‌خواهد تا برای به حداقل رساندن خطرات آتی، انتشار گازهای ناشی از سوخت‌های فسیلی را هرچه سریع‌تر کاهش دهند. با این حال، میزان دی‌اکسید کربن در جو همچنان رو به افزایش است.

آژانس امدادرسانی سازمان ملل از کشورها خواسته است تا خود را برای یک ال نینوی بی‌سابقه و ویرانگر آماده کنند؛ پدیده‌ای که پیش‌بینی می‌شود در اواخر سال جاری به اوج شدت خود برسد. مقامات بریتانیایی نیز به خانوارها توصیه کرده‌اند که مایحتاج اولیه برای چند روز را ذخیره کنند. دانشمندان اقلیم‌شناس برآورد می‌کنند که تا ماه فوریه سال آینده، بیش از ۴۵۰ هزار نفر در سراسر جهان بر اثر گرمای مضاعفی که این ال نینوی بسیار قدرتمند به همراه می‌آورد، جان خود را از دست خواهند داد.

به گزارش ایسنا به نقل از گاردین، دمای جهانی به رکورد تاریخی ۲.۰۴ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطوح پیش از صنعتی‌شدن رسیده است؛ رکوردی که پیش‌تر در سال ۲۰۲۳ ثبت شده بود. پیش‌بینی می‌شود امسال، در کنار سال‌های ۲۰۲۳، ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، یکی از چهار سال گرم تاریخ باشد. دمای سطح دریاها چنان بالاست که الیوت جیکوبسون، اقلیم‌شناس، احتمال انحراف تا این حد زیاد از حد معمول را یک در ۳۳ تریلیون برآورد می‌کند. در همین حال، میزان دی‌اکسید کربن در جو به سطحی رسیده که در دو میلیون سال گذشته بی‌سابقه بوده است. از سوی دیگر، انتظار می‌رود انتشار جهانی گازهای ناشی از سوخت‌های فسیلی در سال جاری کاهش یابد چرا که به دلیل قیمت‌های بالا ناشی از بحران‌های خاورمیانه و همچنین در دسترس بودن جایگزین‌های تجدیدپذیر که روزبه‌روز ارزان‌تر می‌شوند، گرایش به فاصله گرفتن از نفت و گاز افزایش یافته است.