ضرورت پایان انحصار نسلی و انتقال مسئولیت در جبهه اصلاحات

به گزارش ایسنا، جماران در مطلبی با عنوان زمان تغییر نسل در ایستگاه اصلاحات فرا رسیده است، به ضرورت پایان دادن به انحصار نسلی در تصمیم‌سازی و انتقال واقعی مسئولیت به نسل جدید در جبهه اصلاحات پرداخته است. در این مطلب تأکید شده که مسئله امروز این جریان فقط ورود چند چهره جوان به تشکیلات نیست.

در این تحلیل آمده است جریانی که خواهان اصلاح ساختارهای سیاسی است، نمی‌تواند مناسبات درونی خود را از ضرورت اصلاح و نوسازی مصون بداند و جریانی که از ضرورت اصلاح ساختارهای سیاسی سخن می‌گوید اما به چهره‌های تکراری متکی می‌ماند، با تناقض مواجه خواهد شد.

جامعه تغییر کرده است؛ سیاست‌ورزی اصلاح‌طلبان چطور؟

در این مطلب گفته شده از دوم خرداد ۱۳۷۶ تا سال ۱۴۰۵ نزدیک به سه دهه سپری شده و جامعه ایران از نظر ترکیب جمعیتی، مناسبات فرهنگی، الگوهای ارتباطی، مطالبات اجتماعی و انتظارات سیاسی دگرگونی‌های عمیقی را تجربه کرده است. نسلی که در دوم خرداد پای صندوق رأی رفت اکنون در میانسالی قرار دارد و نسل‌های دیگری وارد میدان شده‌اند.

بر اساس این تحلیل، با این حال این پرسش پابرجاست که چرا در بخش‌هایی از جریان اصلاح‌طلبی، مسئولان ستادهای انتخاباتی، طراحان ایده‌های سیاسی، مشاوران راهبردی و حلقه‌های اصلی تصمیم‌سازی همچنان از میان چهره‌های آشنای چند دهه گذشته انتخاب می‌شوند و آیا ساختار انسانی و مدیریتی متناسب با تغییرات جامعه بازسازی شده است.

در ادامه آمده است مسئله نفی کارنامه نسل دوم خرداد نیست، بلکه این است که آیا سرمایه تاریخی یک نسل باید به امتیازی دائمی برای تصدی موقعیت‌های سیاسی تبدیل شود. دوم خرداد ۱۳۷۶ صرفا یک پیروزی انتخاباتی نبود، بلکه نقطه عطفی در تاریخ مشارکت سیاسی و بازتاب‌دهنده مطالبات بخشی از جامعه برای گسترش مشارکت، توسعه سیاسی و تقویت نهادهای مدنی بود.

همچنین تأکید شده جامعه سال ۱۴۰۵ با جامعه سال ۱۳۷۶ تفاوت‌های اساسی دارد و گسترش اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، تغییر الگوهای مصرف اطلاعات، تحولات سبک زندگی، فشارهای اقتصادی، مسئله مهاجرت و تغییر انتظارات شغلی و تحصیلی، صورت‌بندی مطالبات را دگرگون کرده است. برای بسیاری از جوانان امروز کیفیت زندگی، امکان پیشرفت، عدالت در فرصت‌ها، آزادی‌های اجتماعی، شفافیت، پاسخ‌گویی و کارآمدی حکمرانی تعیین‌کننده است.

گردش نخبگان؛ شرط بقای جریان‌های سیاسی

در این مطلب با اشاره به ادبیات توسعه سیاسی آمده است گردش نخبگان یکی از مؤلفه‌های مهم پویایی ساختارهای سیاسی است و به نظریه گردش نخبگان ویلفردو پارتو، جامعه‌شناس و اقتصاددان ایتالیایی اشاره شده که استمرار و پویایی ساختارهای قدرت را وابسته به ورود نیروهای تازه می‌داند.

همچنین به نظریه مشهور قانون آهنین الیگارشی رابرت میخلز درباره گرایش سازمان‌ها و احزاب به تمرکز قدرت در دست گروهی محدود اشاره شده و این پرسش مطرح شده که آیا ساختارهای درونی جریان اصلاح‌طلبی نیز در معرض خطر تمرکز تصمیم‌گیری و بازتولید حلقه‌های محدود مدیریتی قرار گرفته‌اند.

در این تحلیل گفته شده اگر افراد محدودی همواره مسئول طراحی راهبرد، مدیریت ستادها و تعیین مسیرهای انتخاباتی باشند، امکان شکل‌گیری گردش واقعی نخبگان کاهش می‌یابد و جوانان ممکن است در فعالیت‌های اجرایی حضور داشته باشند اما هنگام تصمیم‌گیری درباره جهت‌گیری سیاسی بیرون از حلقه اصلی باقی بمانند.

یکی از پرسش‌های اساسی، جایگاه واقعی نیروهای جوان دانسته شده و آمده است اگر نسل جدید صرفا مسئول اجرای تصمیم‌هایی باشد که دیگران گرفته‌اند، نمی‌توان از آن به‌عنوان جوان‌گرایی یاد کرد. جوان‌گرایی واقعی زمانی است که نیروهای جوان بتوانند ایده تولید کنند، درباره راهبردها اختلاف‌نظر داشته باشند و مسئولیت تصمیم‌های خود را بپذیرند.

در ادامه به فقدان مسیر روشن جانشینی اشاره شده و آمده است این وضعیت می‌تواند به چرخه‌ای معیوب تبدیل شود، چون جوانان تجربه مدیریت ندارند به آنان مسئولیت داده نمی‌شود و چون مسئولیتی واگذار نمی‌شود امکان کسب تجربه محدود می‌ماند.

همچنین به توانایی بازتولید نیروی انسانی اشاره شده و از کتاب نظم سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی ساموئل هانتینگتون درباره اهمیت نهادینه‌شدن سازمان‌های سیاسی یاد شده است. تأکید شده جبهه اصلاحات به چیزی فراتر از تغییر ترکیب چند شورا نیاز دارد و باید نظام پایدار کادرسازی سیاسی برای آموزش نیروها در سیاست‌گذاری عمومی، مدیریت انتخاباتی و ارتباطات سیاسی ایجاد شود.

اصلاحات به قرارداد بین‌نسلی نیاز دارد

در این مطلب تصریح شده بازنشستگی نقش‌آفرینان دوم خرداد به معنای حذف پیشکسوتان نیست و تجربه آنان می‌تواند ارزشمند باشد، اما تجربه زمانی به سرمایه عمومی تبدیل می‌شود که امکان انتقال آن وجود داشته باشد. پیشکسوتان می‌توانند در جایگاه مشاوران ارشد و ناظران راهبردی نقش داشته باشند، اما میان اعتبار تاریخی و تصدی مستمر مسئولیت‌های اجرایی تفاوت وجود دارد.

همچنین آمده است تقلیل جوان‌گرایی به نمایش نمادین حضور جوانان یکی از خطاهای رایج است و اگر چند چهره جوان به ترکیب شوراها اضافه شوند اما در لحظه تصمیم‌گیری همان حلقه‌های محدود تعیین‌کننده باقی بمانند، مسئله گردش نخبگان حل نمی‌شود. معیار اصلی فراهم کردن فرصت برابر و رقابتی دانسته شده و گفته شده آنچه باید کنار گذاشته شود انحصار مبتنی بر سابقه و حضور دائمی در شبکه‌های تصمیم‌گیری است.

راه برون‌رفت، قرارداد بین‌نسلی و تعهدات روشن تشکیلاتی عنوان شده است: مسئولیت‌های کلیدی دارای دوره تصدی مشخص باشند، نیروهای جوان در شوراهای تصمیم‌ساز سهم مؤثر داشته باشند، مدیریت ستادهای انتخاباتی به مدیران جوان سپرده شود، مدرسه کادرسازی سیاسی و بانک اطلاعاتی نیروهای متخصص ایجاد شود و تشکیل شورای پیشکسوتان در کنار شورای راهبردی نسل جدید به انتقال تجربه کمک کند.

در پایان این تحلیل آمده است جبهه اصلاحات با یک انتخاب راهبردی مواجه است و جریانی که از گردش قدرت و شایسته‌سالاری دفاع می‌کند نمی‌تواند نسبت به گردش قدرت در درون خود بی‌اعتنا باشد. دوم خرداد ۱۳۷۶ بخشی مهم از تاریخ سیاسی ایران دانسته شده، اما تأکید شده تاریخ را نمی‌توان به الگوی دائمی مدیریت آینده تبدیل کرد و آینده اصلاح‌طلبی نباید در گرو تکرار نام‌ها و چهره‌ها باقی بماند.