تله عسل؛ قدیمیترین ترفند جاسوسی در رقابت هوش مصنوعی
به گزارش دنیای اقتصاد، ماجرای استعفای «جنسن هوانگ»، مدیرعامل انویدیا، پس از گزارشها درباره رابطه پنهانی با زنی متهم به انتقال اطلاعات به چین، بار دیگر ترفند قدیمی «تله عسل» در دنیای جاسوسی را در مرکز توجه قرار داده است.

با شنیدن عبارت «تله عسل»، ممکن است صحنهای از یک فیلم جیمز باند تصور شود: زنی زیبا و مرموز که از جذابیت خود برای نزدیکشدن به یک هدف استفاده میکند و درحالیکه اطلاعات ارزشمندی را استخراج مینماید، تظاهر به ابراز علاقه میکند. اما این ترفند تنها یک کلیشه در فیلمهای مهیج جاسوسی نیست؛ بلکه سابقهای طولانی دارد و همچنان توسط جاسوسان در سراسر جهان به کار گرفته میشود.
پیامدهای چنین تلههایی برای شرکتها و افرادی که در دام آنها میافتند، میتواند بسیار جنجالی و ویرانگر باشد. «جسییئونگ» در گزارش دیروز جمعه در سیانان نوشت، «جنسن هوانگ»، مدیرعامل انویدیا، احتمالاً این درس را به سختترین شکل ممکن آموخته است. او روز پنجشنبه پس از یک هفته آشوب و جنجال پیرامون شرکتش، بزرگترین سازنده تراشههای هوش مصنوعی در جهان، استعفا داد؛ جنجالی که در ابتدا با گزارشهایی درباره رابطه پنهانی او با زنی آغاز شد که مقامات آمریکایی معتقدند اطلاعاتی را به دولت چین منتقل میکرده است.
بسیاری از جزئیات هنوز نامشخص است؛ از جمله اینکه «آلیس هوانگ» که هیچ نسبت فامیلی با او ندارد، چگونه و چه زمانی ممکن است توسط افسران اطلاعاتی چین جذب شده باشد و چه اطلاعاتی در صورت وجود به بیرون درز کرده است. پکن اتهامات مربوط به جاسوسی او برای چین را «گمانهزنیهای بیاساس» خوانده است. اما این ماجرا پیامدهای جدیتری فراتر از انویدیا و جنسن هوانگ دارد، بهویژه در روابط میان ایالات متحده و چین که رقبای اصلی در مسابقه تسلط بر هوش مصنوعی هستند.
تله عسل چیست و چگونه پهن میشود
«اسحاق استون فیش»، بنیانگذار شرکت هوش تجاری «استراتژی ریسکس»، گفت: «ضعف قضاوت مدیرعامل یکی از مهمترین شرکتهای جهان در برقراری رابطه با کسی که ادعا میشود عامل حزب کمونیست است، بسیار تکاندهنده است». فیش افزود: «شاید او اصلاً هیچ اطلاعات مهمی را با آن زن به اشتراک نگذاشته باشد. اما نفس وجود [چنین رابطهای] بهخودیخود یک مشکل است». به گفته استون فیش، به دام انداختن از طریق روابط عاطفی «یکی از قدیمیترین ترفندها» در دنیای جاسوسی است و همچنان بهویژه از سوی عوامل چینی و روسی «بهشدت رایج» است.
«جان سایفر»، افسر سابق اطلاعاتی سیا که در آسیا و اروپا خدمت کرده و اکنون عضو ارشد مرکز اطلاعات، سیاست و امنیت بینالملل «مایکل وی. هایدن» است، میگوید سرویس اطلاعاتی هر کشوری افرادی را که ممکن است به اطلاعات مهم دسترسی داشته باشند، هدف قرار میدهد. اما دولتهای اقتدارگرا اغلب در موقعیت بهتری قرار دارند تا عوامل خود را به مأموریتهای دشوار شامل مسائل جنسی و عاشقانه وادار کنند.
سایفر گفت: «کاری که چینیها، روسها و دیگران میتوانند انجام دهند این است که از دستکاری روانی و فشار بسیار بیشتری [برای جذب جاسوس] استفاده کنند. آنها میتوانند بگویند: گوش کن، ما اجازه نمیدهیم به خانه برگردی، یا دیگر نمیتوانی خانوادهات را ببینی، مگر اینکه با ما همکاری کنی.»
به گفته «پیتر متیس»، رئیس بنیاد جیمزتاون، یکی از روشها کشاندن هدف به یک موقعیت «آبروبر» و سپس باجگیری یا تهدید اوست. برای مثال اگر هدف با یک کارگر جنسی ارتباط برقرار کند، یک آژانس اطلاعاتی ناگهان «وارد عمل میشود و میگوید: خب، ما میتوانیم تو را دستگیر کنیم، یا تو میتوانی به ما کمک کنی.»
به گفته سایفر، روش دیگر که بیش از همه در فیلمها به تصویر کشیده میشود اما در زندگی واقعی کمتر رایج است، این است که یک مأمور آموزشدیده خارجی مستقیماً به هدف نزدیک شود. یکی از نمونههای این روش زمانی بود که یک مأمور زن موساد در پوشش یک گردشگر آمریکایی به نام «سیندی»، «مردخای وانونو»، تکنسین سابق هستهای را که اسرار برنامه هستهای اعلامنشده اسرائیل را به مطبوعات بریتانیا درز داده بود، اغوا کرد و سپس ربود. وانونو در ۲۱ آوریل ۲۰۰۴ هنگام خروج از زندان فوق امنیتی شیکما در اشکلون با مطبوعات صحبت کرد. بااینحال، به گفته سایفر محتملترین سناریو این است که یک مرد یا زن به طور طبیعی وارد رابطهای با فردی میشود که مورد توجه یک سرویس اطلاعاتی است و سپس آن آژانس آن فرد را چه از طریق مشوقهای مالی و چه با اجبار برای جمعآوری اطلاعات به خدمت میگیرد.
پروندههای مشهور تاریخ جاسوسی
این تاکتیکها پیشینهای طولانی دارند؛ آلمان شرقی در دوران جنگ سرد به طور مشهوری مردان خوشتیپ و جذاب را آموزش میداد تا به «جاسوسان رومئو» تبدیل شوند. به گفته سایفر، روسها در آن دوره «مدام» این کار را انجام میدادند و عوامل زن و مرد خود را برای کوبیدن بر در اتاق هتل دیپلماتها یا روزنامهنگاران غربی میفرستادند.
در یک نمونه که از دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ به طول انجامید، یک خواننده مرد اپرای پکن، دیپلمات فرانسوی مستقر در پکن به نام «برنارد بورسیکو» را متقاعد کرد که یک زن است و رابطهای عاشقانه و پنهانی میان آنها شکل گرفت. این خواننده، «شی پی پو»، توانست این فریب را برای نزدیک به دو دهه ادامه دهد و حتا ادعا کرد که از بورسیکو پسری به دنیا آورده است؛ پسر جوانی که در واقع متعلق به اقلیت اویغور چین بود و بر اساس گزارشهای آرشیوی نیویورکتایمز، توسط مادر فقیرش فروخته شده بود. بورسیکو و شی پی پو در آغاز محاکمه خود در پاریس در روز دوشنبه ۵ مه ۱۹۸۶ در برابر قاضی قرار گرفتند.
در مقطعی، سرویس مخفی چین به سراغ بورسیکو رفت و گفت او تنها در صورتی میتواند به دیدار با «شی» ادامه دهد که اطلاعاتی از سفارت فرانسه در اختیار آنها بگذارد. بورسیکو از ترس امنیت «شی»، تن به این کار داد و سالها اسنادی را به آنها منتقل کرد تا اینکه سرانجام توانست «شی» و آن پسر را به فرانسه بیاورد. در آنجا، این دو معشوق دستگیر و زندانی شدند و در نهایت مورد عفو قرار گرفتند. وقتی جنسیت واقعی «شی» فاش شد، ویرانی روحی بورسیکو را به دنبال داشت.
پرونده مشهور دیگری در اوایل دهه ۲۰۰۰ مربوط به یک زن چینی-آمریکایی به نام «کاترینا لئونگ» بود که افبیآی مبالغ هنگفتی به او میپرداخت تا علیه چین جاسوسی کند. در واقعیت، لئونگ یک جاسوس دوجانبه بود که اطلاعات طبقهبندیشده را به پکن میرساند درحالیکه همزمان با دو مأمور افبیآی، از جمله افسر هدایتگر دیرینه خود، رابطه عاشقانه داشت. لئونگ و افسر هدایتگرش در سال ۲۰۰۳ دستگیر شدند؛ او بر اساس یک توافق قضایی، بیش از سه ماه در زندان نماند. کاترینا لئونگ و همسرش، کام لئونگ، پس از جلسه دادگاه در دادگاه فدرال لسآنجلس در ۸ ژوئیه ۲۰۰۳ با رسانهها صحبت کردند.
رقابت هوش مصنوعی و هشدار درباره اهداف اطلاعاتی
سایفر میگوید جاسوسان چینی «به سراغ همه میروند. آنها به سراغ استرالیاییها میروند. به سراغ ویتنامیها میروند. به سراغ سنگاپوریها میروند... هر آنچه حزب کمونیست بگوید برای آنها جالب است و راهی برای به دست آوردنش پیدا میکنند.» استون فیش با این نظر موافق است و میگوید احتمالاً تاکتیکهای مشابهی علیه اهداف ژاپنی، کرهای و اروپایی نیز به کار گرفته میشود و شرکتهای چینی حتا در جاسوسیهای تجاری علیه سایر رقبای داخلی خود از تاکتیکهای «تله عسل» استفاده میکنند.
در همین حال، چین به شهروندان خود هشدار داده که از قربانی شدن بگریزند؛ بهطوری که وزارت امنیت دولتی این کشور در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد مواردی از «جاسوسی خارجی [با استفاده از] روابط عاشقانه آنلاین و دوستیابی بهعنوان نقطه ورود» را شناسایی کرده است. این وزارتخانه هشدار داد: «آنها با پنهانکردن دقیق هویت خود، مهندسیکردن ملاقاتهای ظاهراً سرنوشتساز و بافتن تلههای اغواکننده، به دنبال جلب نظر و جذب افراد در داخل چین، سرقت اسرار دولتی و به خطر انداختن امنیت ملی چین هستند.»
سایفر تخمین میزند که تلههای عسل تنها در حدود ۱۰ درصد مواقع موفقیتآمیز هستند، اما به گفته او «در تجارت جاسوسی، شما فقط به چند فرد کلیدی در مکانهای کلیدی نیاز دارید». حتا یک تله موفق از میان ۱۰۰۰ تلاش، درصورتیکه آن اهداف به اسرار مهمی دسترسی داشته باشند، میتواند یک پیروزی بزرگ محسوب شود.
متیس گفت: «هوش مصنوعی بهعنوان یکی از آن فناوریهای کلیدی شناسایی شده است که برای هر چیز دیگری حیاتی است. این فناوری تولید را ممکن میسازد، اکتشافات علمی را پیش میبرد، کنترل اجتماعی را فراهم میکند و هدفگیری نظامی را میسر میسازد. اگر نگاهی به کل این صنعت بیندازید، متوجه میشوید که هر یک از رهبران این شرکتها و هر کسی که در رده مدیران ارشد این شرکتها قرار دارد، به احتمال زیاد یک هدف اطلاعاتی است».
استون فیش میگوید روابط پرتنش آمریکا و چین لایه دیگری از ریسک را به این ماجرا اضافه میکند و پیامدهای پرونده انویدیا تهدیدی برای عمیقتر کردن بیاعتمادی متقابل است. برای ایالات متحده، این هدف قرار دادن ادعایی جنسن هوانگ نمایانگر یک «نمونه بسیار آشکار از جاسوسی» است، درحالیکه چین ممکن است نگران باشد که انویدیا علیه منافع پکن عمل کند. اما در نهایت، هم استون فیش و هم متیس میگویند که همه ما انسان هستیم و روابط عاشقانه، افلاطونی، حرفهای یا غیره میتواند مورد بهرهبرداری قرار گیرد. تنها راه بینقص برای جلوگیری از هدف قرار گرفتن این است که گوشهنشین و منزوی شویم؛ بنابراین بهترین کاری که شرکتها و افراد میتوانند انجام دهند، هوشیار ماندن است.
منبع: donya-e-eqtesad.com

آسمان آمریکا قبل و بعد از توقف حدود 8 هزار پرواز



