بهای تشدید درگیری با ایران برای ترامپ به‌شدت بالا رفته است

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، هزینه سیاسی ادامه جنگ آمریکا و (رژیم)اسرائیل علیه ایران برای دونالد ترامپ، رئیس‌ جمهوری آمریکا، به‌سرعت و شدت افزایش یافته است. شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، جنگی که از ابتدا نیز نامحبوب بود را به باری سنگین برای این حزب تبدیل کرد و تحولات کنگره، انتخابات پارلمانی کنست اسرائیل، دیپلماسی منطقه‌ای و مواضع تهران، پیامدهای تشدید بیشتر درگیری را سنگین‌تر کرده است.

به گزارش ایرنا، اندیشکده «مرکز سیاست بین‌الملل» مستقر در واشنگتن دی‌سی در مطلبی آورده است که ترامپ به‌تازگی لحنی ملایم‌تر در پیش گرفته و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز مدعی شده است که در حال حاضر نیازی به انجام عملیات نظامی گسترده نیست. اینکه این تغییر لحن نشانه گشایشی موثق در مسیر دیپلماسی است یا صرفا مکثی تاکتیکی، هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و پنج تحول محاسبات مربوط به احتمال حمله‌ای دیگر را تغییر داده‌اند.

شکست خردکننده جمهوری‌خواهان

آمریکایی‌ها ماه‌ها با جنگی مخالفت می‌کردند که کارشناسان حقوق بین‌الملل نیز آن را غیرقانونی توصیف کرده‌اند. طبق نظرسنجی انجام‌شده در ماه مارس، ۵۹ درصد آمریکایی‌ها تصمیم به حمله به ایران را اشتباه توصیف کردند و تا ماه آگوست، تنها ۳۱ درصد از جنگ حمایت می‌کردند. با این حال، مخالفت افکار عمومی ظاهرا تاثیر چندانی بر رویکرد ترامپ نداشت و انتخابات میان‌دوره‌ای فرصتی در اختیار رای‌دهندگان قرار داد تا نظر خود را پای صندوق‌های رای اعلام کنند.

این انتخابات تا حد زیادی به همه‌پرسی درباره جنگ و پیامدهای اقتصادی آن بدل شد و جمهوری‌خواهان در بحبوحه افزایش قیمت انرژی و نارضایتی از سیاست‌های کلی ترامپ، کنترل هر دو مجلس کنگره را از دست دادند. این ارزیابی را خود دولت آمریکا هم تایید کرده است. ترامپ شخصا به نقش جنگ در شکست جمهوری‌خواهان اذعان کرد و جی‌دی ونس، معاون ترامپ نیز در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «دلیل شکست ما جنگ است. خود رئیس‌ جمهور هم دیشب همین را گفت.»

ایران از طریق بستن تنگه حیاتی هرمز که بازارهای جهانی انرژی را مختل کرد، هزینه اقتصادی جنگ را به جهان از جمله مردم آمریکا تحمیل کرده است. به باور نگارنده، اکنون تهران واکنش منفی رای‌دهندگان در انتخابات را تاییدی بر درستی این راهبرد می‌داند، هرچند مسائل دیگری نیز نتیجه انتخابات را تحت تاثیر قرار دادند.

سونامی آبی دموکرات‌ها و اهرم کنگره

پیروزی گسترده دموکرات‌ها در انتخابات، دستور کار ضدجنگ این حزب را تقریبا یک‌شبه متحول کرد. موفقیت جریان‌های ترقی‌خواه و سوسیالیست‌های دموکرات، جناح مخالف جنگ را تقویت کرد و سران محتاط‌تر حزب را به سمت مخالفتی صریح‌تر سوق داد. اکنون دموکرات‌ها از پشتوانه قدرتمند انتخاباتی برای به چالش کشیدن جنگ برخوردارند و از ماه ژانویه نیز کنترل کنگره را در دست خواهند گرفت.

این تغییر در سطوح بالای این حزب نیز آشکار است. حکیم جفریز، رهبر میانه‌روی دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان، پس از انتخابات وعده داد که به جنگ پایان دهد و ظرف چند روز، موضع خود درباره استیضاح پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، که پیش‌تر از حمایت از چنین اقدامی خودداری کرده بود را به «موافقت صریح» تغییر داد.

دموکرات‌ها نمی‌توانند به‌تنهایی به جنگ پایان دهند، اما از قدرت قانون‌گذاری و سیاسی قابل‌توجهی برای جلوگیری از ادامه آن برخوردارند و قدرتمندترین ابزار آنها، اختیار کنگره در تصویب و تخصیص بودجه است. کنگره در سال ۱۹۷۳ بودجه عملیات نظامی آمریکا در ویتنام را قطع و به پایان مشارکت آمریکا در آن جنگ کمک کرد و دموکرات‌ها می‌توانند ممنوعیت تخصیص بودجه برای جنگ با ایران را به شرط تصویب بودجه دولت فدرال تبدیل کنند. آنها همچنین می‌توانند با احضار مقامات ارشد دولت ترامپ و فرماندهان نظامی به کنگره، در جلسات رسمی و زیر سوگند، آنها را درباره جنایات جنگی، از جمله بمباران مدرسه میناب، مورد بازخواست قرار دهند و درباره تلفات گسترده غیرنظامیان تحقیق کنند.

نانسی اوکِیل، رئیس اندیشکده «مرکز سیاست بین‌الملل»، در گفت‌وگو با رسانه «نیوعرب» گفته است که «دموکرات‌ها باید کار را با اجرای قوانین آمریکا آغاز کنند؛ قوانینی که انتقال تسلیحات به کشورهایی که مرتکب نقض حقوق بشر می‌شوند را محدود می‌کند، صرف نظر از اینکه دریافت‌کننده این تسلیحات، متحد آمریکا باشد یا دشمنش.» به گفته وی، «آنها باید دیپلماسی نمایشی را کنار بگذارند و در راستای مذاکرات جدی با هدف حل‌وفصل درگیری‌ها، اعتماد لازم را از نو بسازند. این کار مستلزم آن است که حاضر باشند به ریشه‌های جنگ بپردازند و برای پایان دادن به آن تعهدات عملی و ملموس بدهند.»

تضعیف نتانیاهو و گسترش فشار دیپلماتیک

بنیامین نتانیاهو، نخست‌ وزیر (رژیم) اسرائیل، یکی از محرک‌های اصلی شکل‌گیری هر دو دور جنگ بود: حملات تل‌آویو در ژوئن ۲۰۲۵ که واشنگتن در ادامه به آن ملحق شد و عملیات مشترک آمریکا و (رژیم)اسرائیل که در فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد. این جنگ در واقع جنگ مشترک ترامپ و نتانیاهو بوده و نخست‌وزیر فعلی (رژیم)اسرائیل مهم‌ترین شریک منطقه‌ای رئیس‌ جمهور آمریکا در آن به شمار می‌رود. اما نتانیاهو در انتخابات اکتبر، اکثریت پارلمانی خود را از دست داد و گادی آیزنکوت، رقیب سیاسی وی، مامور تشکیل دولت شده است، هرچند هنوز مشخص نیست انتقال قدرت در کنست چگونه پیش خواهد رفت و جانشین نتانیاهو نیز الزاما موضعی کمتر تقابلی در قبال ایران نخواهد داشت.

قطر به یکی از میانجی‌های محوری تبدیل شده و شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ ثانی، نخست‌وزیر قطر، با مقامات در تهران و واشنگتن، از جمله ترامپ و ونس، در تماس بوده تا اختلافات دو طرف بر سر آتش‌بس، بازگشایی تنگه هرمز و امتیازدهی متقابل را کاهش دهد. عمان نیز به عنوان میانجی طولانی‌مدت میان آمریکا و ایران، برای کاهش تنش تلاش می‌کند و عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان که از آنها تحت عنوان «ائتلاف مکه» یاد می‌شود، تلاش‌های دیپلماتیک خود را هماهنگ کرده‌اند. پاکستان تجربه مذاکرات پیشین در اسلام‌آباد را نیز به خدمت گرفته است.

روسیه و چین با حملات مجدد مخالفت و رایزنی‌های خود با ایران و دولت‌های منطقه را تشدید کرده‌اند. این اندیشکده اضافه می‌کند که «با این حال،‌ اختلافات عمده‌ای در رابطه با تحریم‌ها، محاصره دریایی(ادعایی) آمریکا، محدودیت‌های هسته‌ای و تضامین امنیتی همچنان به قوت خود باقیست.»

عمل‌گرایی و بازدارندگی ایران

از نگاه تهران، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، مهر تاییدی بر راهبرد تحمیل پیامدهای اقتصادی جنگ به مردم آمریکا بوده است. با این حال، ایران دو راهبرد موازی یعنی «انعطاف‌پذیری بیشتر در مذاکرات و تقویت بازدارندگی نظامی» را دنبال می‌کند و در تازه‌ترین پیشنهاد خود، مهلت بازگشایی تنگه هرمز را از هفت به ۲ روز کاهش داده است.

به ادعای نگارنده، «تهران همچنین از طریق قطر، پیشنهاد هسته‌ای جدیدی را منتقل کرده است. این اقدامات مبتنی بر مذاکرات اسلام‌آباد، نشان می‌دهند که ایران برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک، رویکردی عمل‌گرایانه در پیش گرفته، بدون آنکه از مطالبات اصلی خود صرف نظر کند.» روی دیگر راهبرد ایران، بازدارندگی است و تهران هشدار می‌دهد که حمله مجدد آمریکا با پاسخ تلافی‌جویانه‌ای بسیار ویرانگرتر از دورهای قبلی روبه‌رو خواهد شد.

کیهان برزگر، رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، در گفت‌وگو با «نیوعرب» گفته که «ایران باور دارد که حتی پیش از انتخابات آمریکا نیز، بازدارندگی و توازن قوای جدیدی ایجاد کرده است.» به باور وی، «نتایج انتخابات(آمریکا)، عزم تهران را برای مقاومت در برابر فشارهای سیاسی و تهدیدهای نظامی بیش از پیش تقویت کرده است.» برزگر خاطرنشان کرد که «تهران معتقد است که اکنون می‌داند چگونه موثرتر پاسخ دهد و خسارت به‌مراتب بیشتری وارد کند. هرگونه تشدید نظامی بیشتر از سوی آمریکا، واکنشی بسیار شدیدتر از جانب ایران علیه آمریکا و متحدانش در منطقه به همراه خواهد داشت.»

در پایان این گزارش آمده است که هیچکدام از این تحولات احتمال حمله دوباره آمریکا را منتفی نمی‌کند و دستیابی به توافقی دیپلماتیک همچنان دور از دسترس به نظر می‌رسد. با این حال، احتمال هرگونه تشدید بیشتر درگیری، اکنون در بحبوحه واکنش منفی رای‌دهندگان آمریکایی، مخالفت شدیدتر کنگره، بی‌ثباتی سیاسی در تل‌آویو، فشارهای بین‌المللی فزاینده و تهدیدهای ایران به گسترش رویارویی در منطقه، رخ خواهد داد و اکنون توپ در زمین ترامپ است.