النینو در لرستان؛ آیا سیلی ویرانگرتر از سیل تاریخی سال ۹۸ در راه است؟
باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - مدیرکل هواشناسی لرستان با تشریح تأثیر پدیده النینو بر بارشهای پیشرو، ضمن هشدار درباره احتمال وقوع بارشهای رگباری و کوتاهمدت، تأکید کرد که صرف بارشهای سنگین به معنای وقوع سیلابهای ویرانگر نیست؛ به گفته وی، سیل تاریخی سال ۱۳۹۸ پلدختر حاصل مجموعهای از شرایط جوی و اشباع شدن خاک در پی چندین مرحله بارندگی بود
آیا لرستان بار دیگر در آستانه تجربه سیلابی بزرگ قرار دارد؟ آیا پدیده آبوهوایی النینو میتواند زمینهساز وقوع سیلی سهمگینتر از سیل تاریخی فروردین ۱۳۹۸ در این استان شود؟ این پرسشها در شرایطی مطرح میشود که خاطره سیلاب ویرانگر سال ۹۸ و خسارتهای گسترده آن، همچنان در ذهن مردم لرستان، بهویژه ساکنان پلدختر و مناطق سیلزده استان، زنده است.
در همین زمینه، مرادپور، مدیرکل هواشناسی لرستان، با اشاره به ویژگیهای سیل سال ۱۳۹۸ و تفاوت شرایط بارشی ناشی از پدیده النینو، تأکید کرد که هر بارش سنگینی الزاماً به وقوع سیلاب منجر نمیشود و برای شکلگیری یک سیل مخرب، مجموعهای از عوامل جوی، اقلیمی و محیطی باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
وی با یادآوری شرایط ویژه بارندگی در سال ۱۳۹۸ اظهار کرد: سیل آن سال یکی از رخدادهای حدی و کمسابقه در غرب کشور بود و وقوع آن تنها به دلیل بارش شدید در یک بازه زمانی کوتاه نبود.
به گفته مدیرکل هواشناسی لرستان، پیش از آغاز دو موج سنگین بارشی در سال ۹۸، بارندگیهایی در منطقه رخ داده بود که بهتدریج موجب اشباع شدن خاک شد. در چنین شرایطی، زمین دیگر ظرفیت کافی برای جذب بارشهای جدید را نداشت و با ورود دو موج سنگین بارشی، حجم قابلتوجهی از آب به روانآب تبدیل شد؛ فرآیندی که در نهایت به شکلگیری سیلاب مخرب و خسارتبار در منطقه، بهویژه پلدختر، انجامید.
اشباع خاک؛ حلقه پنهان شکلگیری سیل تاریخی پلدختر
یکی از مهمترین نکاتی که مرادپور درباره سیل سال ۱۳۹۸ به آن اشاره کرده، نقش بارندگیهای مقدماتی در اشباع شدن خاک است؛ عاملی که در بسیاری از مواقع کمتر مورد توجه قرار میگیرد، اما میتواند نقش تعیینکنندهای در تبدیل بارش به سیلاب داشته باشد.
در واقع، زمانی که خاک بر اثر بارندگیهای متوالی به نقطه اشباع میرسد، حتی بارشهای بعدی نیز ممکن است بهجای نفوذ در زمین، بهسرعت در سطح حرکت کرده و وارد رودخانهها و مسیلها شوند. به همین دلیل، شدت و مدت بارندگی در کنار وضعیت رطوبتی خاک، از عوامل مهم در ارزیابی احتمال وقوع سیلاب به شمار میروند.
دوره بازگشت ۲۰۰ ساله برای سیل پلدختر!
مدیرکل هواشناسی لرستان همچنین با اشاره به شدت و ابعاد سیلاب پلدختر، دوره بازگشت این رخداد را حدود ۲۰۰ سال اعلام کرد؛ موضوعی که نشاندهنده استثنایی بودن ابعاد این سیلاب از نظر آماری است.
دوره بازگشت ۲۰۰ ساله به این معنا نیست که چنین سیلی دقیقاً هر ۲۰۰ سال یکبار رخ میدهد، بلکه بیانگر احتمال آماری وقوع رخدادی با شدت مشابه یا بیشتر در هر سال است. بنابراین، این شاخص بهتنهایی به معنای منتفی بودن وقوع سیلاب مشابه در سالهای نزدیک نیست.
النینو چه بلایی بر سر الگوی بارش لرستان میآورد؟
مرادپور در بخش دیگری از اظهارات خود به ویژگی بارشهای مرتبط با پدیده النینو اشاره کرد و گفت: بارشهای ناشی از این شرایط میتوانند به شکل رگباری و در بازههای زمانی کوتاه رخ دهند.
این نوع بارندگی از آن جهت اهمیت دارد که در صورت شدت گرفتن بارش، خاک فرصت کافی برای جذب آب پیدا نمیکند و بخش بیشتری از آب باران به روانآب تبدیل میشود. در نتیجه، امکان افزایش سریع روانآبها و بالا آمدن سطح آب در مسیلها و رودخانهها وجود دارد.
با این حال، مدیرکل هواشناسی لرستان تأکید کرده است که بارشهای ناشی از النینو لزوماً به معنای تکرار سیل ویرانگر سال ۹۸ نیست و صرف وقوع بارشهای رگباری و کوتاهمدت نمیتواند بهتنهایی زمینهساز سیلابی با ابعاد آن رخداد تاریخی باشد.
آیا لرستان باید نگران تکرار فاجعه سال ۹۸ باشد؟
آنچه از توضیحات مدیرکل هواشناسی لرستان برمیآید، ضرورت توجه همزمان به چند عامل اساسی در ارزیابی خطر سیلاب است؛ از جمله میزان بارش، شدت و مدت آن، وضعیت اشباع خاک، شرایط حوضههای آبریز و ظرفیت رودخانهها و مسیلها.
به بیان دیگر، برای پیشبینی احتمال وقوع سیلابی مشابه سال ۱۳۹۸، نمیتوان تنها به نام یک پدیده اقلیمی مانند النینو تکیه کرد؛ بلکه باید شرایط واقعی جوی و هیدرولوژیکی منطقه بهصورت مستمر بررسی شود.
با وجود این، تجربه تلخ سیل پلدختر نشان داده است که آمادگی پیش از وقوع بحران، لایروبی و پایش مسیر رودخانهها، مدیریت مسیلها، توجه به هشدارهای هواشناسی و پرهیز از ساختوساز در حریم رودخانهها، موضوعاتی نیستند که بتوان آنها را به زمان وقوع بارشهای شدید موکول کرد.
لرستان شاید در آستانه تکرار سیل ۹۸ نباشد، اما یک واقعیت همچنان پابرجاست: در استانی با سابقه سیلابهای مخرب، هر هشدار بارشی باید جدی گرفته شود؛ چراکه تفاوت میان یک بارندگی شدید و یک فاجعه طبیعی، گاهی تنها در چند ساعت و چند تصمیم بهموقع رقم میخورد.
منبع: www.yjc.ir
اصابت دو پرتابه ناشناس به یک کشتی در نزدیکی سواحل عربستان





