از قاب جشنواره تا چشم‌های منتظر مخاطب در سینمای اصفهان

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، هر فیلم، حاصل ساعت‌ها اندیشه، تلاش و دلبستگی است؛ اما برای بسیاری از فیلمسازان جوان، روشن‌شدن دوربین و به پایان رسیدن تولید، پایان دشواری‌ها نیست. گاهی فیلمی که با هزینه شخصی ساخته شده، در جشنواره‌ای حضور پیدا می‌کند، جایزه می‌گیرد و نام سازنده‌اش را فراتر از مرزهای شهر و کشور می‌برد، اما پس از آن در سکوت می‌ماند؛ نه پرده‌ای برای نمایش دارد و نه مسیری روشن برای رسیدن به تماشاگر. این فاصله میان ساخته‌شدن و دیده‌شدن، پرسشی جدی درباره سرنوشت فیلم کوتاه در اصفهان پیش می‌کشد: چرا بعضی فیلم‌ها پیش از آنکه به چشم مخاطب برسند، در قاب جشنواره‌ها جا می‌مانند؟

فیلم تجربی شانس زیادی برای دیده‌شدن ندارد

احسان اکلیلی، کارگردان اصفهانی فیلم «پلی بر رودخانه خشک»، به گزارش ایسنا درباره دشواری دیده‌شدن فیلم‌های تجربی اظهار می‌کند: «فیلم‌های تجربی معمولاً در کشور ما با استقبال چندانی مواجه نمی‌شوند؛ چراکه این آثار اغلب با بودجه بسیار محدودی ساخته می‌شوند و عوامل آنها نیز الزاماً چهره‌های شناخته‌شده و حرفه‌ای نیستند، بلکه افرادی هستند که می‌خواهند تجربه‌ای را پشت سر بگذارند.»

وی می‌افزاید نمی‌توان فیلم‌های تجربی را در یک دسته با فیلم‌هایی قرار داد که با بودجه‌های کلان، بازیگران شناخته‌شده و با هدف گیشه ساخته می‌شوند. به گفته او، فیلم‌های تجربی معمولاً با رویکردی متفاوت و بیشتر برای جشنواره‌ها و فستیوال‌ها تولید می‌شوند و در ایران نیز پایگاه چندانی برای نمایش آنها وجود ندارد. او یادآور می‌شود جشنواره‌ها و گروه‌های پخشی مانند «هنر و تجربه» به جوانان کمک می‌کنند و پخش فیلم او نیز بر عهده این گروه بوده، اما این مسیر هم محدودیت‌های خودش را دارد.

اکلیلی ادامه می‌دهد وقتی فیلمی نمی‌فروشد و سالن سینما خالی می‌ماند، سینماهای محدودی به آن اختصاص داده می‌شود و مخاطب نیز معمولاً در برنامه‌های خود جایی برای تماشای این فیلم‌ها ندارد، مگر اینکه تبلیغات ویژه‌ای پشت آن باشد؛ در حالی که تبلیغات هزینه بسیار سنگینی دارد. وی توضیح می‌دهد ممکن است فیلمی با بودجه چند میلیارد تومان ساخته شود، اما برای دیده‌شدن باید چندین برابر آن برای تبلیغات هزینه شود؛ هزینه‌هایی که فیلمسازان تجربی توان پرداخت آن را ندارند.

به گفته این کارگردان، تبلیغات فیلمسازان تجربی معمولاً در همان حوزه و جامعه‌ای است که خودشان در آن فعالیت می‌کنند، بنابراین مخاطب آن‌ها متفاوت است و فیلم تجربی به شکل گسترده دیده نمی‌شود. او با انتقاد از محدودشدن تنوع ژانری می‌گوید: «در شرایط فعلی به نظر می‌رسد سینمای ما بیشتر در دو ژانر فعالیت می‌کند؛ یکی طنز سخیف و دیگری ملودرام اجتماعی بسیار تلخ و سیاه.» به گفته او، ژانرهایی مانند وحشت، معمایی و کودک آن‌طور که باید در سینما حضور ندارند.

اکلیلی درباره تجربه فیلم خود می‌گوید فیلم در چند جشنواره حضور پیدا کرد و تجربه بدی نبود، اما برای حضور در جشنواره کودک در داخل ایران به آن‌ها گفته شد قصه فیلم خیلی سیاه و تلخ است و فیلم پذیرفته نشد. او همچنین از درخواست دو، سه مورد بیلبورد ایستاده شهری از شهرداری می‌گوید که زمان را آن‌قدر دیر در اختیار آن‌ها گذاشتند که اکران فیلم تمام شد.

وی خاطرنشان می‌کند در اصفهان فقط یک یا دو سینما داشتند و در شهرستان‌ها نیز هرکدام یک سینما، و یکی از سینماهای اصفهان حتی پرده و صدای مناسبی نداشت. او می‌گوید بخشی از هزینه‌های فیلم همچنان گیر کرده است و حدود یک سال و نیم است درگیر مشکل سمفا هستند و هنوز نتوانسته‌اند مقدار قابل توجهی از پولشان را زنده کنند.

این کارگردان درباره تفاوت فیلم کوتاه و بلند بیان می‌کند فیلم کوتاه هزینه کمتری دارد و جشنواره‌های فیلم کوتاه نیز بیشتر و متنوع‌تر هستند. به گفته او، برای فیلم‌های بلند فستیوال‌های زیادی وجود ندارد و برای فیلمسازان جوان، فیلم کوتاه از نظر هزینه، امکان دیده‌شدن و ارسال به جشنواره‌های خارجی مسیر بازتری دارد، هرچند باز هم مخاطب عمومی ندارد.

وی درباره نقش نهادهای سینمایی می‌گوید نهادهایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تلویزیون، حوزه هنری و انجمن سینمای جوان چارچوب مشخص خودشان را دارند و جشنواره‌هایی که به شکل دولتی فعالیت می‌کنند، مانیفست مشخصی دارند. او تصریح می‌کند: «اگر قرار باشد خلاقیت، نگاه و فرم را کنار بگذاریم و فقط سفارش را انجام دهیم، دیگر نمی‌توان گفت این فیلم متعلق به فیلمساز است.»

فیلم کوتاه ایرانی ظرفیت دیده‌شدن دارد، اما فرصت نمایش پیدا نمی‌کند

سجاد طاهری، کارگردان اصفهانی فیلم کوتاه «طبقه همکف» که اثرش در ۱۱ کشور حضور داشته و موفق به کسب عناوین و مقام‌هایی در جشنواره‌ها شده است، درباره تفاوت فرصت نمایش در جشنواره‌های خارجی و داخل اظهار می‌کند: «به نظرم این تفاوت را می‌توان به سلیقه مخاطبان و مسئولان برگزارکننده نسبت داد.» به گفته او، فیلمش در جشنواره‌های خارجی فرصت نمایش، معرفی و ارتباط با مخاطب را پیدا کرد، در حالی که در ایران چنین امکانی فراهم نشد.

وی می‌افزاید: «معتقدم بسیاری از فیلم‌های کوتاه ایرانی ظرفیت برقراری ارتباط با مخاطبان داخلی و خارجی را دارند، اما مسئله اصلی این است که چه اندازه فرصت دیده‌شدن پیدا می‌کنند و تا چه اندازه به فیلمسازان اعتماد می‌شود.»

این کارگردان با اشاره به نبود حمایت مؤثر برای نمایش عمومی «طبقه همکف» در ایران بیان می‌کند با وجود حضور در چندین جشنواره بین‌المللی و کسب نامزدی‌های مختلف، حمایت مؤثری دریافت نکرده است. به گفته او، نه فرصت مناسبی برای اکران عمومی فراهم شد و نه امکان تبلیغات و معرفی گسترده وجود داشت.

طاهری ادامه می‌دهد حتی اگر چنین فرصتی فراهم شود، معمولاً به سرمایه‌گذاری شخصی نیاز دارد که هزینه‌های زیادی به فیلمساز تحمیل می‌کند. وی تصریح می‌کند هنوز فرهنگ و زیرساخت مناسبی برای نمایش عمومی فیلم کوتاه در کشور شکل نگرفته است و پلتفرم قدرتمندی برای ارائه فیلم‌های برگزیده جشنواره‌های داخلی مانند جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، جشنواره فیلم فجر یا جشنواره نهال وجود ندارد.

او خاطرنشان می‌کند انجمن سینمای جوانان ایران، سازمان سینمایی و پلتفرم‌های نمایش آنلاین می‌توانند نقش جدی‌تری در ایجاد فرصت اکران و توزیع فیلم کوتاه داشته باشند.

فیلم‌هایی که در جشنواره جایزه می‌گیرند، چرا به فراموشی سپرده می‌شوند؟

علیرضا اسماعیلی، کارگردان اصفهانی فیلم‌های بلند «آقای بخشدار» و «دنیای لیلا»، با تأکید بر اینکه دشواری فیلمسازی با پایان تولید تمام نمی‌شود، اظهار می‌کند: «گاهی رساندن فیلم به مخاطب از ساخت آن دشوارتر است و نبود امکان نمایش مستمر، باعث می‌شود آثاری که با موضوعات فرهنگی و تاریخی ساخته شده‌اند، پس از حضور در جشنواره‌ها به فراموشی سپرده شوند.»

وی می‌افزاید فیلم «آقای بخشدار» بازسازی کامل زندگی شهید مهرداد عزیزاللهی در دوران دفاع مقدس است که در بخش جنبی پانزدهمین جشنواره فیلم فجر اصفهان به نمایش درآمد، اما دو سال بعد و در تاریخ ۱۲ مهر ۱۴۰۵، به مناسبت سالروز تولد این شهید، تنها فرصت یک نوبت پخش از شبکه اصفهان برای فیلم فراهم شد.

این کارگردان بیان می‌کند فیلم «دنیای لیلا» به موضوع پشتیبانی جنگ در دوران هشت ساله دفاع مقدس می‌پردازد و تلاش شده بخشی از زحمات و نقش بانوان به تصویر کشیده شود؛ در آن دوران، بیش از شش هزار نفر از بانوان در ستاد پشتیبانی جنگ حضور داشتند. به گفته او، «دنیای لیلا» در بخش جنبی شانزدهمین جشنواره فیلم فجر اصفهان حضور پیدا کرد و موفق به دریافت دو جایزه شد، اما پس از جشنواره تنها یک نوبت از شبکه اصفهان پخش شد.

وی تصریح می‌کند: «وقتی دو فیلم با چنین موضوعاتی ساخته می‌شوند، در جشنواره حضور پیدا می‌کنند و حتی جایزه می‌گیرند، اما در ادامه امکان نمایش گسترده و مستمر پیدا نمی‌کنند، باید به این مسئله توجه کرد که مشکل صرفاً در تولید نیست، بلکه حلقه مفقوده، نظام نمایش و توزیع آثار است.»

اسماعیلی تأکید می‌کند لازم است بسترهایی فراهم شود تا این آثار در سینماها، شبکه‌های تلویزیونی و پلتفرم‌های نمایش آنلاین فرصت بیشتری برای دیده‌شدن داشته باشند. به گفته او، این آثار بخشی از حافظه فرهنگی و تاریخی جامعه هستند و شایسته فرصت بیشتری برای ارتباط با مخاطبان، به‌خصوص نسل جوان، هستند.

وی درباره حمایت‌های تولید می‌افزاید هر دو فیلم «آقای بخشدار» و «دنیای لیلا» به تهیه‌کنندگی کنگره ملی ۲۴ هزار شهید استان اصفهان و با مجری‌گری سازمان بسیج هنرمندان استان اصفهان تولید شدند. او همچنین اظهار می‌کند بخش جنبی جشنواره فیلم فجر در اصفهان از دوره نهم جشنواره، با همکاری معاون هنری و سینمایی وقت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اصفهان، راه‌اندازی شد و این روند تا شانزدهمین جشنواره فیلم فجر اصفهان که در سال ۱۴۰۴ برگزار شد، ادامه پیدا کرد.