احیای آیین شیرآش‌پزان در آمل با پخت ۹۰ دیگ نذری

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، محوطه مصلی نماز جمعه آمل امسال میزبان بانوانی است که برای سومین سال متوالی گرد هم آمده‌اند تا آیین سنتی «شیرآش‌پزان» را همزمان با سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) برگزار کنند.

دیگ‌ها ردیف به ردیف روی اجاق‌ها قرار گرفته‌اند؛ شیر و برنج آرام‌آرام در هم می‌آمیزند و زنان و مادرانی که با عشق و ارادت لحظه‌ای از هم زدن دیگ‌ها غافل نمی‌شوند، مراحل پخت را دنبال می‌کنند. ذکر یا فاطمه (س) و یا زهرا (س) در فضای مراسم طنین‌انداز است.

روایت مادران پای دیگ‌های نذری

زهرا مختاری، یکی از بانوان شرکت‌کننده که به همراه دختر و عروس خود مشغول آماده‌سازی شیربرنج است، می‌گوید: «امسال هم توفیق پیدا کردیم در سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) با پخت شیربرنج، نذر خودمان را ادا کنیم.» وی افزود از چند روز قبل دغدغه حضور در این آیین و سهم داشتن در برگزاری هرچه بهتر آن را داشته‌اند.

معصومه کریمی، یکی دیگر از بانوان شرکت‌کننده، می‌گوید شیرآش‌پزان فقط به روز پخت محدود نمی‌شود و از چند روز قبل بانوان برای تهیه مواد اولیه و هماهنگی‌ها تلاش می‌کنند. وی می‌گوید: «وقتی برای چنین مراسمی به عشق حضرت فاطمه زهرا (س) دور هم جمع می‌شویم، خستگی کار را احساس نمی‌کنیم.»

زهرا محمدزاده مشارکت زنان و مادران آملی در این آیین را جلوه‌ای از ارادت به حضرت زهرا (س) می‌داند و می‌گوید حضور بانوان با یک نیت برای ادای نذر حال و هوای خاصی دارد. وی افزود از آماده کردن مواد اولیه تا مراقبت و هم زدن دیگ‌ها، همه با عشق پای کار هستند.

رقیه عزیزی شیرآش‌پزان را فرصتی برای زنده نگه داشتن سنت‌های قدیمی مادران و مادربزرگ‌های مازندرانی می‌داند و می‌گوید: «از اینکه در این مراسم و در کنار بانوان دیگر برای حضرت زهرا (س) خدمت می‌کنیم، احساس بسیار خوبی داریم.» وی بر اهمیت آشنایی دختران جوان با این سنت تأکید کرد.

زهرا جورسرا نیز با اشاره به حضور بانوان از محلات مختلف آمل می‌گوید حضور جمعی زنان با عشق برای برگزاری این نذر احساس شادی و آرامش به همراه دارد. فاطمه شفیع‌زاده نیز که مشغول هم زدن شیربرنج است، از حضور در کنار دیگر زنان آملی ابراز خرسندی کرد و بر اهمیت انتقال چنین سنت‌هایی به نسل‌های آینده تأکید کرد.

از نذر شیر روستایی تا سفره‌ای به وسعت شهر

شیرآش‌پزان آیینی ریشه‌دار در فرهنگ روستایی مازندران است که پیشینه آن به روزگاری بازمی‌گردد که بسیاری از خانواده‌ها دامدار بودند و مادران روستایی بخشی از شیر تولیدی گاو و گوسفند خود را به نیت شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) نذر می‌کردند. در روزهای فاطمیه، زنان روستاها با آوردن شیر و مشارکت در پخت جمعی، آش یا شیربرنج تهیه و میان اهالی روستا و مناطق اطراف توزیع می‌کردند.

مصطفی کوهی‌مقدم، از متولیان برگزاری آیین شیرآش‌پزان در آمل، می‌گوید: «در دهه‌های گذشته، پخت شیرآش به مناسبت ایام فاطمیه، به‌ویژه سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)، در روستاهای مازندران مرسوم بود، اما به‌تدریج برگزاری این مراسم کمرنگ شد.» وی افزود با مشورت و همکاری تعدادی از بزرگان شهر و هیأت‌های مذهبی، فراخوان احیای این آیین اعلام شد که با استقبال مردم و بانوان آملی همراه بود.

به گفته وی، این آیین در سال نخست با مشارکت گسترده مردم در بیش از ۱۴ محله شهرستان آمل برگزار شد و امسال نیز استقبال بانوان در محلات شهری و روستاهای شهرستان افزایش یافت. امسال علاوه بر برگزاری مراسم در محلات شهری و روستاهای شهرستان، پخت تجمیعی شیربرنج نیز در محوطه مصلی نماز جمعه آمل با مشارکت بانوان و برپایی بیش از ۹۰ دیگ انجام شد. شیربرنج‌های آماده‌شده پس از بسته‌بندی در اندازه‌های مختلف، به‌عنوان تبرک میان بیش از ۱۵۰ هزار نفر از شهروندان و ارادتمندان اهل بیت (ع) توزیع شد.

تلاش برای ثبت یک میراث ناملموس ملی

در کنار احیای این سنت، تلاش برای مستندسازی مراحل برگزاری، شیوه پخت و پیشینه تاریخی شیرآش‌پزان نیز دنبال می‌شود؛ اقدامی که با هدف فراهم کردن زمینه ثبت این آیین در فهرست آثار میراث فرهنگی ناملموس ملی کشور انجام می‌شود.

دیگ‌ها که به پایان پخت می‌رسند، نذرها در بسته‌های کوچک راهی سفره مردم می‌شوند؛ اما آنچه باقی می‌ماند، گرمای یک سنت دیرینه و ارادتی است که زنان آملی می‌خواهند برای نسل‌های آینده حفظ کنند.