خشکی ۴۵ درصد درختان سرخه‌حصار؛ طرح ۱۰ ساله احیا در مراحل پایانی

به گزارش ایسنا، نقی شعبانیان با اشاره به قدمت جنگل‌کاری‌های تهران اظهار کرد: جنگل‌کاری‌های قدیمی پایتخت از حدود سال‌های ۱۳۴۵ و ۱۳۴۶ آغاز شده‌اند و در آن زمان میزان بارندگی بیشتر و جمعیت شهر کمتر بود، اما در دهه‌های اخیر کاهش شدید بارندگی، افزایش جمعیت، بالا رفتن دما و تشدید آلودگی هوا شرایط متفاوتی را برای این عرصه‌های جنگلی ایجاد کرده است.

قدمت جنگل‌کاری‌ها و ضرورت برنامه فنی

وی با بیان اینکه جنگل‌کاری برخلاف ظاهر ساده آن، فعالیتی علمی و پیچیده است، افزود: «هنگام اجرای عملیات جنگل‌کاری باید شرایط دست‌کم ۱۰۰ سال آینده نیز پیش‌بینی شود و برای توده جنگل‌کاری‌شده، برنامه‌ریزی گام‌به‌گام و بلندمدت صورت گیرد.» به گفته وی، این موضوع در قالب طرح جنگل‌کاری تعریف می‌شود؛ به این معنا که فعالیت‌ها و اقدامات مورد نیاز هر سال باید در یک برنامه زمانی و مکانی مشخص و مدون پیش‌بینی شود و این برنامه نیز باید به تصویب مراجع فنی سازمان منابع طبیعی و کمیته فنی اداره کل مربوطه برسد. برای مثال، در مورد پارک جنگلی سرخه حصار، برنامه باید به تصویب اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران برسد و تمام صفحات آن مهر و تأیید شود.

شعبانیان ادامه داد: این برنامه‌های فنی در سال‌های ابتدایی، یعنی اوایل دهه ۱۳۴۰، وجود داشتند، اما به‌تدریج اجرای آن‌ها متوقف شد تا اینکه از سال ۱۴۰۰ مجدداً این روند آغاز شد. اکنون نیز برنامه‌ریزی‌های زمانی و مکانی با جدیت دنبال می‌شود و در مجموع طرحی تحت عنوان «طرح فنی و پرورشی» در حال تدوین و اجراست.

عوامل خشکیدگی و وضعیت سرخه‌حصار

معاون توسعه جنگل و کمربند سبز سازمان بوستان‌های شهر تهران با اشاره به عوامل مؤثر در خشکیدگی درختان پایتخت گفت: «کهولت سن، خشکسالی‌های پی‌درپی، کاهش آبیاری و آلودگی هوای شهر تهران از جمله عوامل تضعیف درختان هستند.» وی افزود آلودگی هوا موجب می‌شود روزنه‌های برگ درختان تحت تأثیر قرار بگیرند و عملاً تبادلات گازی آن‌ها مختل شود. به گفته وی، مجموعه این عوامل دست‌به‌دست هم داده‌اند تا درختان از نظر فیزیولوژیکی ضعیف شوند و در کنار این موارد، انواع آفات و بیماری‌ها نیز به درختان آسیب وارد کرده‌اند.

وی با اشاره به وضعیت درختان در بوستان سرخه حصار اظهار کرد: «در حال حاضر حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد درختان این بوستان خشک شده‌اند و بخشی از درختان نیز با درجاتی از خشکی و آفت‌زدگی مواجه هستند.» با این حال، به گفته وی، این شرایط به معنای رسیدن وضعیت به مرحله‌ای غیرقابل بازگشت نیست و اگر موضوع به‌درستی مدیریت شود، احیای این محدوده امکان‌پذیر خواهد بود.

وی با تأکید بر اهمیت مدیریت فنی و پرورشی تصریح کرد: «اگر از سه یا چهار دهه قبل، دست‌کم از دهه دوم پس از آغاز این جنگل‌کاری‌ها و از سال‌های ابتدایی مانند سال ۱۳۴۶ که درختان کاشته شدند، در دهه‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ مدیریت فنی و اصولی بر این محدوده‌ها اعمال می‌شد، امروز با چنین شرایطی مواجه نبودیم.» وی افزود سه تا چهار دهه نخست در مدیریت جنگل‌کاری‌ها بسیار اهمیت دارد، اما در شرایط فعلی نیز جای نگرانی نیست و باید با برنامه‌ریزی صحیح این وضعیت را مدیریت کرد.

وی با اشاره به ارزش فرهنگی و زیست‌محیطی جنگل‌کاری‌های قدیمی تهران گفت تمام جنگل‌کاری‌ها، به‌ویژه جنگل‌کاری‌های قدیمی که دارای پیشینه و هویت مشخصی هستند، از ارزش و جایگاه ویژه‌ای برخوردارند و افزود: «سرخه‌حصار یک جنگل‌کاری با نام و جایگاهی شناخته‌شده در سطح ملی و حتی بین‌المللی است.»

تدوین برنامه ۱۰ ساله عملیات فنی و پرورشی

شعبانیان افزود: در حال حاضر برای پارک جنگلی سرخه حصار در حال تدوین یک برنامه ۱۰ ساله برای عملیات فنی و پرورشی هستیم که مراحل پایانی خود را طی می‌کند و به‌زودی نهایی خواهد شد. این روند برای تمام جنگل‌کاری‌ها در حال انجام است، البته برای هر محدوده برنامه‌ای مستقل تهیه می‌شود.

وی با اشاره به مراحل تصویب این برنامه‌ها توضیح داد پس از تکمیل مراحل تدوین، برنامه به کمیته فنی سازمان بوستان‌ها ارائه می‌شود؛ کمیته‌ای که در آن استادان دانشگاه، محققان و کارشناسان باتجربه بخش اجرایی حضور دارند. برای هر بوستان، کتابچه‌ای تحت عنوان طرح فنی و پرورشی تهیه می‌شود که دربرگیرنده یک برنامه زمانی و مکانی ۱۰ ساله است و در آن مشخص می‌شود که در هر سال چه اقداماتی باید انجام شود.

به گفته وی، این برنامه در کمیته فنی سازمان بوستان‌های شهرداری تهران بررسی و تصویب می‌شود و پس از رفع نواقص احتمالی باید به کمیته فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران ارسال شود تا به تصویب برسد و پس از طی این مراحل امکان اجرای برنامه فراهم خواهد شد. وی گفت در این کتابچه، تمام عملیات فنی، پرورشی و احیایی به‌صورت جزئی و دقیق از نظر زمانی و مکانی مشخص شده است؛ به این معنا که برای هر بخش از محدوده پارک جنگلی سرخه حصار، از جمله شیب‌های شمالی و جنوبی و هر پارسل و قطعه، تعیین می‌شود که در طول ۱۰ سال آینده و در هر سال چه اقداماتی باید انجام شود.

شعبانیان تأکید کرد: «دیگر قرار نیست صرفاً در یک سال وارد محدوده پارک‌های جنگلی شویم و هزار یا ۲ هزار اصله نهال بکاریم.» به گفته وی، هر نهالی که کاشته می‌شود باید بر اساس طرح فنی و با رعایت ضوابط تعیین‌شده باشد و نگهداری از آن نیز در طول ۱۰ سال دقیقاً بر اساس همان برنامه انجام شود.

بررسی وضعیت لویزان و اقدامات احیا

وی درباره وضعیت آماری جنگل‌کاری‌های تهران نیز گفت آماربرداری دقیقی از جنگل‌کاری‌ها در دستور کار است و بر اساس اطلاعات اولیه، بخش قابل‌توجهی از این جنگل‌کاری‌ها، در حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد، درگیر مشکلات مربوط به خشکیدگی و آسیب‌های ناشی از عوامل مختلف شده‌اند. درباره جنگل‌کاری در پارک جنگلی لویزان نیز باید بررسی‌های دقیق‌تری انجام شود.

وی افزود: علاوه بر بررسی تصاویر ماهواره‌ای، در عرصه نیز نمونه‌برداری میدانی انجام می‌شود تا اطلاعات دقیق، صحیح و قابل اتکا باشد و موجب ارائه آمار اشتباه یا گمراه‌کننده نشود. درباره درختان پارک جنگلی لویزان، اگرچه در حال حاضر آمار دقیق و نهایی را در اختیار ندارد، اما برآوردها در همین محدوده ۴۰ تا ۵۰ درصد است و عملیات آماربرداری زمینی در حال انجام است تا اطلاعات نهایی و دقیق مشخص شود.

شعبانیان با بیان اینکه شرایط کنونی ریشه در اتفاقات چند دهه گذشته دارد، اظهار کرد این وضعیت مربوط به امروز یا پنج یا ۱۰ سال گذشته نیست، بلکه ریشه آن به ۳۰ تا ۴۰ سال قبل بازمی‌گردد. وی گفت در حال حاضر تمام مجموعه‌های مرتبط در منطقه پای کار هستند و جلسات کارشناسی متعددی برگزار شده است و در محدوده لویزان و همچنین سرخه‌حصار، منطقه ۱۳، مجموعه‌های مسئول با جدیت در حال انجام وظایف خود هستند.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که با کمک مردم و تلاش مجموعه‌های مسئول بتوان بر مشکلاتی که برای این جنگل‌ها به وجود آمده است غلبه کرد و گفت: «می‌توانیم به ظرفیت کارشناسی و دانش موجود در کشور تکیه کنیم و با استفاده از این توان علمی و تخصصی، برای نجات و احیای این جنگل‌ها اقدام کنیم؛ بنابراین، نباید ناامید باشیم.»