آیا آزمونهای پایانترم توانایی دانشجویان را کامل میسنجد؟
عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان گفت رویکرد غالب در دانشگاههای کشور، ارزشیابی آزمونمحور است. به گفته او، آزمونهای کتبی پایانترم بیشتر دانش نظری را میسنجند، در حالی که آموزش دانشگاهی به آن محدود نمیشود.

گالری تصویری
۶ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، مرضیه کهندل، عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان، به گزارش ایسنا، در رابطه با وضعیت ارزیابی دانشجویان در دانشگاهها و تمرکز بر نتایج آزمونهای پایانی اظهار کرد: «ممکن است شیوه ارزشیابی دانشجویان در دانشگاههای ایران یکسان نباشد و کم و کیف آن از دانشگاهی به دانشگاه دیگر و از رشتهای به رشته دیگر متفاوت باشد؛ اما رویکرد غالبی که در دانشگاههای کشور مشاهده میشود، ارزشیابی آزمونمحور است.»
به گفته او، بر اساس ساختار ترمی، آزمون نهایی در پایان هر نیمسال تحصیلی پیشبینی شده و زمان برگزاری امتحانات نیز در تقویم دانشگاهها مشخص است و این ساختار به سمت آزمونهای کتبی گرایش دارد.
کهندل با اشاره به محدودیتهای ارزشیابی کتبی بیان کرد: «آزمونهای پایانترم در صورتی که به صورت کتبی برگزار شوند، بیشتر ابعاد دانش نظری را میسنجند؛ درحالیکه آموزشهای دانشگاهی صرفاً به دانش نظری محدود نمیشوند.» او افزود دانشگاه کانون و محل تولید علم است و فرایند تولید دانش از مجموعهای از تجربهها و فعالیتها میگذرد که خود میتوانند مبنایی برای ارزیابی فعالیتها و شایستگیهای دانشجویان باشند.
این دانشآموخته مقطع دکتری در رشته برنامهریزی درسی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد روندها و رویههای ارزشیابی در دانشگاههای مختلف و رشتههای گوناگون با یکدیگر تفاوت دارند. به گفته او، در دانشگاههای مادر به دلیل برخورداری از امکانات بیشتر، امکان ارتباط گستردهتر با جامعه، صنعت و کارآفرینان وجود دارد و تنوع رشتهای بیشتری نیز دیده میشود؛ بنابراین این دانشگاهها از تنوع بالاتری در روشهای ارائه و ارزشیابی برخوردار هستند.
او افزود در مقابل، دانشگاههایی که از نظر شکل و ساختار و نوع رشتههای ارائهشده با محدودیتهایی مواجه بوده و بیشتر ارائهدهنده دانش هستند تا تولیدکننده آن، عمدتاً دانشی را که منتقل کردهاند، دوباره در قالب آزمونهای کتبی از دانشجویان دریافت میکنند.
کهندل با اشاره به نقش ارتباط دانشگاه با جامعه و صنعت اظهار کرد دانشگاههایی که ارتباط بیشتری با جامعه و صنعت دارند، در پروژههایی مشارکت میکنند که طی آنها با مسائل واقعی جامعه مواجه میشوند و به حل مسئله میپردازند؛ بنابراین میتوانند مشارکت دانشجویان در این پروژهها را به عنوان مبنایی برای ارزیابی عملکرد آنان در نظر بگیرند. همچنین گاهی نرخ تولید دانش و فعالیتهای پژوهشی و ارائه مقاله در یک دانشگاه افزایش مییابد و دانشگاه میتواند این فعالیتها را نیز وارد فرایند ارزشیابی دانشجویان کند.
وی افزود دانشگاههایی که فعالیتهای اجتماعی و دانشجویی گستردهتری دارند نیز میتوانند از طریق تشکیل انجمنها و گروههای علمی، بخشی از این فعالیتها را وارد ابعاد ارزشیابی خود کنند. به گفته او، شکل و ساختار دانشگاه، برنامه درسی، نوع رشتهها، امکانات، معماری و فضای دانشگاه، بودجه و عوامل متعدد دیگر، نوع فعالیتهایی را مشخص میکنند که دانشجویان در آن دانشگاه درگیر آنها میشوند و این فعالیتها میتوانند اشکال مختلف ارزشیابی را پیشنهاد دهند.
او اظهار کرد دانشگاههایی که از فرصتها و امکانات متنوع برخوردارند، برای ارتقای ارزشیابی به سطوح متنوعتر و بالاتر دست بازتری دارند؛ اما هرجا محدودیتهای ساختاری و کالبدی بیشتر باشد، فقر منابع، دانشگاه را به سمت سادهترین، در دسترسترین و سریعترین نوع ارزشیابی مانند ارزشیابی آزمونمحور پایانترم مبتنی بر کتاب سوق میدهد.
فرایند یادگیری باید مبنای ارزشیابی قرار گیرد
کهندل با تأکید بر ضرورت توجه به فرایند یادگیری تصریح کرد: «ارزشیابی در واقع خروجی هر فرایندی را مشخص میکند.» به گفته او، در فرایند آموزشی قصد بر این است تا به وسیله ارزشیابی مشخص شود نتیجه آموزشها برای یادگیرنده چه بوده، آیا به انتظارات موردنظر دست یافته و آیا یادگیری اتفاق افتاده است؛ بنابراین باید به فرایند توجه کرد و دقت کرد یادگیری چه مسیری را طی کرده و در طول این مسیر چه اتفاقاتی رخ داده است.
وی ادامه داد گاهی آموزشهای دانشگاهی مسیری خطی و مشابه آموزشهای مدرسهای را طی میکنند؛ به این معنا که یاددهی و یادگیری صرفاً از مسیر انتقال دانش انجام میشود. استاد سخنرانی میکند، متنی را ارائه میدهد یا جزوهای در اختیار دانشجویان قرار میدهد و در پایان نیز از همان متن و جزوه پرسش میکند و در چنین شرایطی، ارزشیابی به شکل آزمون پایانی، آزمونمحور و مداد و کاغذی انجام میشود.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد اگر فرایندهای دانشگاهی مسئلهمحور، پروژهمحور و فعالانه و در آزمایشگاهها یا محیطهای واقعی دنبال شوند، ارزیابی نیز از همان محلها و بر اساس فعالیتهای انجامشده صورت خواهد گرفت. از سوی دیگر، ممکن است تمرکز یک دانشگاه بیشتر بر تولید مقاله، تولید دانش و گسترش مرزهای دانش باشد و در این فرایند نیز باید دانشجویان را وارد فعالیتها کرد، هرچند لزوماً دانشجویان کارشناسی مدنظر نیستند و ممکن است دانشجویان مقاطع بالاتر در این فعالیتها حضور داشته باشند.
وی با اشاره به تفاوت ساختار مقاطع تحصیلی گفت این موضوع به دانشگاه مادر نیز بازمیگردد که مقاطع تحصیلی بالاتری دارد؛ برای مثال در چنین دانشگاههایی دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری حضور بیشتری دارند و ارزشیابی آنان میتواند بر اساس کمیت و کیفیت تولیدات علمیشان انجام شود.
ساختار فیزیکی دانشگاه بر شیوه ارزشیابی اثرگذار است
کهندل با اشاره به اینکه در حال حاضر دانشگاه و ساختار آموزشی الزامات جدیدی را ایجاد میکند، عنوان کرد شکل دانشگاه میتواند نوع ارزشیابی را مشخص کند. به گفته او، زمانی که با کلاسهای اتوبوسی و راهروهایی مواجه هستیم که در دو طرف آنها صرفاً کلاسهای درس قرار گرفتهاند و فضاهای ارتباطی پیشبینی نشده است، کتابخانه و محل مطالعه در هر طبقه و ساختمان وجود ندارد و دسترسی به اینترنت یا فناوریهای پیشرفته نیز محدود و مختص فضاهای خاصی است، تمام اتفاقات آموزشی در همان چهار دیواری کلاس درس رخ میدهد و ارزیابی نیز ناگزیر در همان کلاس، به شکل گروهی، متمرکز و استاندارد انجام میشود.
وی ادامه داد در چنین شرایطی، ساختار دانشگاه ناچار بر اساس همین ساختار به سمت آزمونهای پایانی و آزمونهای مداد و کاغذی در تاریخی مشخص و در موعد امتحانات گرایش پیدا میکند و یادگیری نیز به سمت یادگیری شب امتحانی سوق داده میشود.
عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان با تأکید بر تفاوت رسالت دانشگاه با مدرسه اظهار کرد رسالت دانشگاه مشخص است؛ دانشگاه محل تولید علم است و قرار است مرزهای دانش در آن افزایش و گسترش پیدا کند. بنابراین رسالت دانشگاه این است که همواره افزودهای داشته باشد و صرفاً مصرفکننده دانش نباشد و رویکردها و روشهایی که برای یادگیری و ارزشیابی در مدرسه وجود دارند، لزوماً نباید در دانشگاه نیز استمرار پیدا کنند.
کهندل درباره تأثیر آزمونمحوری بر کیفیت تحصیل و تربیت نیروی متخصص اظهار کرد یکی از کارکردهای دانشگاه، حرفهپروری و حرفهمحوری است و حرفهها نیز در جامعه به مشاغل تبدیل میشوند. بنابراین فردی که وارد دانشگاه میشود، باید در پایان تحصیل به مجموعهای از توانمندیها دست پیدا کند و برای ورود به حرفه یا مشاغل خاص مرتبط با رشته تحصیلی خود آمادگی لازم را کسب کند.
وی افزود در این مسیر، ممکن است فرد نیاز داشته باشد تاریخچه آن رشته، نظریهها و روشهای آن را مطالعه کند؛ اما علاوه بر مطالعه، باید در معرض تجربه نیز قرار بگیرد، تمرین انجام دهد و فرایندهای آزمون و خطا را پشت سر بگذارد.
او با اشاره به تفاوت تجربهاندوزی در دانشگاه و محیط واقعی کار بیان کرد تجربهاندوزی در سطح دانشگاه میتواند بسیار خالص، فشرده، گزیده، بهروز و علمی در اختیار دانشجو قرار بگیرد و حتی به توسعه بخشهای مختلف یک شغل منجر شود؛ اما ممکن است این روند در جامعه بسیار کندتر پیش برود. برای مثال، ممکن است فردی با تحصیل در رشته مهندسی، ظرف چهار سال به مجموعهای از توانمندیها دست پیدا کند؛ اما اگر بخواهد همین توانمندیها را صرفاً از طریق فعالیت شغلی در حوزه عمران و در محیط جامعه به دست آورد، ممکن است با تجربهای شغلی همراه با آزمون و خطاهای فراوان و بدون الگوی مشخص مواجه شود.
کهندل با بیان اینکه تربیت نیروی متخصص برای ارتقای سطح مشاغل جامعه از وظایف دانشگاه است، گفت گاهی احساس و مشاهده میشود که صنعت، بازار و جامعه به جای حرکت در پشت سر دانشگاه، از آن پیش افتادهاند و دانشگاه شکاف عمیقی با آنها پیدا کرده است؛ به این معنا که دانشگاه گاهی متوقف میشود یا در حوزه برخی فناوریها و مشاغل، مسیر دیگری را طی میکند.
وی افزود هرچه ارتباط دانشگاه با جامعه و صنعت بیشتر شود، این شکاف کمتر خواهد شد و فرصتهای تازهای نیز برای شناسایی توانمندیهای دانشجویان به وجود میآید و این موضوع میتواند بر نحوه ارزیابیها و تعریف شکلهای مختلف ارزشیابی در دانشگاه تأثیر بگذارد.
حذف آزمون راهکار نیست؛ باید شیوههای ارزشیابی متنوع شوند
کهندل درباره تاثیر آزمونمحوری بر کیفیت تربیت نیروی متخصص تصریح کرد تربیت نیروی متخصص به حوزه موردنظر بستگی دارد و آزمون در نهایت مرحلهای برای سنجش یادگیری یا عملکرد فردی است که یک دوره آموزشی را طی میکند. به گفته او: «اساساً آزمون و ارزشیابی همواره برای صدور گواهی و اعطای صلاحیت لازم هستند و نمیتوان آنها را از برنامههای آموزشی دانشگاه حذف کرد.»
وی ادامه داد چه در سطح مدرسه، چه در سطح دانشگاه و چه در سایر موقعیتهایی که قرار است گواهی صلاحیت حرفهای به فردی اعطا شود، به آزمون و ارزشیابی نیاز است و «حذف آزمون، مانند پاک کردن صورتمسئله است.»
این دانشآموخته دکتری برنامهریزی درسی با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوههای آزمون گفت موضوع اصلی این است که آزمون باید چگونه برگزار شود و آیا آزمونها باید پایانی، متمرکز، کتبی و دانشمحور باشند یا در قالب فعالیتهای بلندمدت، فعالیتمحور و پروژهمحور و مبتنی بر کشف، خلاقیت، تولید و نوآوری انجام شوند.
وی افزود در سطح دانشگاه نیز در برخی مقاطع یا رشتههایی که به سمت آزمونهای کیفی حرکت کردهاند، لزوماً همه آزمونها کاغذی و کمی نیستند و همه این موارد میتوانند بر درجه صلاحیتی که به دانشآموخته اعطا میشود، تأثیر بگذارند و تعیین کنند که آیا آن نوع از ارزشیابی معرف درستی از صلاحیت فرد بوده است.
کهندل با اشاره به ضرورت اعتبارسنجی نتایج ارزشیابی بیان کرد فرد با برخورداری از این درجه صلاحیت فارغالتحصیل میشود و وارد جامعه خواهد شد و کارفرمایی که قصد استخدام او را دارد نیز باید بتواند به صلاحیت و تواناییهای وی و همچنین نمره آزمون یا معدل دانشجو استناد کند و نتایج آن را واقعاً معتبر دانسته و نشانهای از شایستگی و توانمندی فردی تلقی کند که از یک دانشگاه مدرک گرفته است.
وی خاطرنشان کرد: «گاهی مشاهده میشود که معدل لزوماً بیانگر تمام ظرفیتها و توانمندیهای یک دانشآموخته نیست؛ بنابراین، باید بررسی کرد که آیا آزمونهای گرفته شده از افراد توانایی سنجش تمام ابعاد صلاحیت دانشجو را داشته است.»
منبع: www.isna.ir

تفاوت مدارا، صبوری و تحمل رفتار نادرست از نگاه روانشناس











