تبریز برخط تبریز/آذر کریم‌زاده: با بیش از ۴.۹ میلیارد نفر متصل به اینترنت در سراسر جهان و رقابت برای توسعه تبادلات مجازی سریع‌تر و ذخیره سازی داده های بزرگتر، توری که اینترنت می‌­بافد دائما در حال گسترش است. طبق گزارشی که در سال ۲۰۱۹ توسط آژانس محیط زیست و مدیریت انرژی فرانسه منتشر شد، فعالیت‌های دیجیتالی ۴ درصد از انتشار گازهای گلخانه ای را در سراسر جهان نشان می‌­دهد، یعنی ۱.۵ برابر بیشتر از حمل و نقل هوایی. همانطور که متوجه شده اید، مسئله دیگر این نیست که آیا اینترنت آلوده می­‌کند یا خیر، بلکه این است که از تأثیر آن بر روی کره زمین آگاه شوید تا انتقال به هوشمندی دیجیتالی تسریع شود. از این رو، بهترین روش‌­ها برای کاهش آلودگی دیجیتال چیست؟

آلودگی دیجیتال چیست؟

آلودگی دیجیتال تمام آلودگی‌­های تولید شده توسط فناوری­­‌های جدید است. به طور کلی دو نوع آلودگی دیجیتال وجود دارد : آلودگی ناشی از عملکرد شبکه اینترنت (میلیون‌ها کیلومتر کابل‌های مسی و فیبر نوری، مراکز داده) و آلودگی ناشی از ساخت ابزارهای فناوری اطلاعات (کامپیوتر، گوشی‌های هوشمند، تبلت‌ها و غیره) .

همانطور که در نمودار دایره ای زیر می­‌بینید، دیجیتال به ۳ قسمت تقسیم می‌شود: تجهیزات فناوری اطلاعات، مراکز داده و زیرساخت­‌های شبکه که کاربران را به یکدیگر و به مراکز فناوری اطلاعات متصل می­‌کند. احتمالاً متعجب می­‌شوید که بلافاصله می­‌بینید بزرگ­ترین آلاینده‌­ها مراکز داده نیستند که "فقط" رتبه سوم را اشغال می­‌کنند، بلکه تجهیزات فناوری اطلاعات ما هستند!

آلودگی ناشی از تجهیزات دیجیتال

طبق گزارش منتشر شده توسط  GreenIT، در سال ۲۰۱۹، دیجیتال جهانی در حال حاضر ۳۴ میلیارد تجهیزات فناوری اطلاعات را برای تنها ۴.۱ میلیارد کاربر نشان می‌­دهد، که معادل کمی بیش از ۸ دستگاه برای هر کاربر است. تجهیزات کاربر با تعداد آنها و فرآیند تولید آنها منبع اصلی تأثیرات دیجیتال جهانی است و ۴۷ درصد از انتشار گازهای گلخانه‌ای تولید شده توسط آن را نشان می­‌دهد.

تولید این تکیه­‌گاه­‌ها به انرژی بیشتری نیاز داشته و آلودگی بیشتری در طول ساخت آن نسبت به بقیه عمر مفیدش دارد. این آلودگی عمدتاً به دلیل ماهیت اجزایی مانند تانتالوم (موجود در تلفن‌های همراه) یا ایندیم (ضروری برای صفحه‌نمایش‌های مسطحLCD)، مواد پیچیده‌ای که نیاز به عملیات شیمیایی دارند و همچنین به دلیل حمل و نقل این مواد و اجزای مختلف در سراسر جهان است. اگر تلفن را مثال بزنیم: در دهه ۱۹۵۰، ده ها فلز در یک تلفن ثابت وجود داشت. گوشی­‌های دهه ۹۰ دارای ۲۹ عدد بودند. امروزه گوشی‌­های هوشمند ما قطعا کوچک­تر، اما کارآمدتر و دارای ۵۵ متریال هستند. برای اینکه ایده ای به شما بدهیم، گوشی‌­های هوشمند ما قدرتمندتر از برنامه های کامپیوتری هستند که انسان را در سال ۱۹۷۰ به ماه فرستادند. بنابراین، هر چه اجزا را کوچک­تر و پیچیده‌­تر کنیم، تأثیر آن­ها بر محیط زیست را بیشتر می‌­کنیم.

آلودگی ناشی از زیرساخت‌­های شبکه­‌ها

شبکه، پایانه های کاربر را به یکدیگر و به مراکز داده متصل می‌­کند و خود از تجهیزاتی تشکیل شده است که "حلقه محلی" را تشکیل می‌­دهد: این نشان دهنده ۱.۱ میلیارد جعبه  DSL/fiber، ۱۰ میلیون فرستنده رادیویی  (۲ تا ۵ گیگ) و تقریباً ۲۰۰ میلیون دیگر تجهیزات شبکه WAN فعال (شبکه گسترش یافته خارج از دیوارها) و LAN (شبکه محلی درون دیوارها) است. همه اینها عناصری هستند که در گرمایش جهانی سهیم بوده و ۲۸ درصد از گازهای گلخانه‌­ای تولید شده توسط فناوری دیجیتال را نشان می‌­دهند.

برای کاهش اثرات زیست‌محیطی شبکه‌ها در عصر  G۵، به‌ویژه انتشار کربن، اپراتورها چندین اقدام را با پیروی از دو استراتژی اصلی انجام می‌دهند. از یک طرف، آنها در حال توسعه فناوری‌­های جدید برای بهبود عملکرد و بهره­وری انرژی خود هستند. از سوی دیگر با استفاده از منابع انرژی جایگزین و مدل­‌های خود مصرفی، وابستگی خود را به سوخت­های فسیلی کاهش می‌­دهند.

آلودگی ناشی از مراکز داده

مراکز ذخیره سازی داده‌­ها نیز به نوبه خود، ۲۵ درصد گازهای گلخانه‌­ای را تشکیل می­‌دهند. اطلاعات بیشتر و بیشتری در حال عبور از این مراکز است، به ویژه در زمینه بازی­های ابری ارائه شده توسط ایکس باکس، که تأثیر آن بر افزایش مصرف انرژی آنها است. بیش از ۴۰۰۰ مرکز داده در سراسر جهان وجود دارد. این زیرساخت­ها انرژی زیادی مصرف می­کنند، زیرا باید دائماً از الکتریسیته تغذیه شوند. علاوه بر این، آنها باید خنک شوند که نشان دهنده نیمی از مصرف انرژی آنها است. مشکل این است که این انرژی­ها اغلب از منابع فسیلی (زغال سنگ، نفت، گاز) که بیشترین آلودگی را دارند، گرفته می­‌شوند.

برای محدود کردن انتشار کربن ناشی از مراکز داده، یکی از راه حل­ها استفاده از انرژی­های تجدیدپذیر است. تهویه مطبوع که اتاق­های سرور را زیر دمای مشخصی نگه می­دارد، یکی از منابع اصلی مصرف انرژی در مراکز داده است که گرمای زیادی تولید می­‌کنند. بنابراین، چندین شرکت از "خنک کننده رایگان" استفاده می‌کنند، یک سیستم خنک کننده غیرفعال که از هوای بیرون برای خنک کردن سرورها استفاده می­کند. برخی دیگر برای استخراج و تخلیه گرما از سیستم‌­های کامپیوتری به "خنک کننده مایع" روی می­‌آورند.

تاثیرات زیست محیطی و انسانی

استخراج مواد کمیاب که برای ساخت تلفن، کامپیوتر و غیره استفاده می­شود، در تجهیزات الکترونیکی بکارگرفته شده در مراکز داده، منجر به آلودگی خاک، هوا و آب و تخلیه این منابع (که توسط انسان قابل تولید نیستند) می­شود. تولید برق مصرفی توسط کاربران نیز اثرات زیست محیطی ایجاد می­کند. در مقیاس سیاره ای، عمدتاً مسئول کاهش سوخت­های فسیلی و انتشار گازهای گلخانه­ای است که به گرمایش جهانی می انجامد.

در پس این تأثیرات زیست محیطی، تأثیرات انسانی نیز وجود دارد. تنگستن، قلع، تانتالیوم و طلا عمدتاً از آفریقا، به ویژه جمهوری دموکراتیک کنگو و منطقه دریاچه های بزرگ وارد می­شود. در این مناطق که متأسفانه «مواد معدنی خون» نامیده می‌شوند، درگیری‌های مسلحانه زیادی رخ می‌دهد، زیرا گروه‌ها بر سر کنترل معادن می‌جنگند تا از آنها بهره‌برداری کنند و در نتیجه جنگ‌هایشان را تأمین مالی کنند و بسیاری از غیرنظامیان را بکشند. از نظر تجهیزات، مقیاس دنیای دیجیتال تا سال ۲۰۲۵ پنج برابر خواهد شد. این گسترش به ۲ تا ۳ برابر بیشتر اثرات زیست محیطی تبدیل می­شود، افزایش بی سابقه ای هم از نظر مقیاس و هم از نظر سرعت آن، که تنها درگیری­هایی را که قبلاً در آفریقا مشاهده شده است، تقویت می­کند.

اقتصاد گردشی سخت افزاری

دستگاه­های الکترونیکی در طول چرخه زندگی خود و بسیاری از آنها در طول ساخت خود اثراتی بر محیط زیست می­گذارند. بنابراین، چندین اپراتور مخابراتی و تولیدکنندگان به دنبال به حداقل رساندن این اثرات با اجرای اصول اقتصاد گردشی، از طراحی زیست محیطی گرفته تا بازیافت پسماندهای الکترونیکی، از جمله افزایش طول عمر تجهیزات هستند.

Fairphone   که توسط یک شرکت هلندی تولید شده است، گوشی هوشمندی است که به عنوان پایدار و منصفانه ارائه شده است. تلاش‌ها بر تامین مسئولانه مواد معدنی و فلزات، احترام به رفاه کارگران، قابلیت تعمیر و امکان ارتقاء ماژولار و همچنین بازگرداندن تلفن‌ها در پایان استفاده متمرکز بوده است. در اکتبر ۲۰۱۹، Orange جعبه جدید خود را با طراحی سازگار با محیط زیست عرضه کرد. پوسته ساخته شده از پلاستیک بازیافتی، طراحی جمع و جور، قطعات الکترونیکی سبک­تر، اجازه تهویه غیرفعال، به گونه ای که تاثیرات محیطی آن را به حداقل برساند.

با این حال، راه هایی برای کاهش ردپای زیست محیطی فناوری دیجیتال وجود دارد. به نظر می­رسد یکی از موثرترین راه حل­ها افزایش هر چه بیشتر عمر دستگاه­ها باشد. این کاهش علاوه بر طول عمر محصولات، شامل بازسازی، استفاده مجدد یا تعمیر این دستگاه­‌ها نیز می­‌شود. بنابراین هدف تا حدی مبارزه با منسوخ شدن برنامه ریزی شده برای دوام بیشتر است.

بنابراین، کاهش امکان خرید این نوع دستگاه برای مصرف کنندگان نیز می­تواند جالب باشد. به عنوان مثال، این ممکن است شامل قانون­گذاری برای محدود کردن تعداد تلویزیون در هر خانواده باشد. به هر حال، اقدام فوری به نظر می­رسد، زیرا در صورت عدم تغییر، ردپای محیطی دیجیتال می­تواند تا سال ۲۰۴۰ تا ۶۰ درصد افزایش یابد.