متخصص: آزمایش ژنتیک ارثی به پیشگیری از بیماری خانوادگی کمک میکند
دکتر سیدمهدی کلانتر گفت آزمایش ژنتیک ارثی تغییرات ژنتیکی قابل انتقال به نسلهای بعدی را بررسی میکند. وی تأکید کرد تفسیر نتایج نیازمند مشاوره تخصصی و بررسی سابقه خانوادگی است.

گالری تصویری
۴ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، متخصص ژنتیک گفت آزمایش ژنتیک ارثی تغییرات ژنتیکی موجود از ابتدای تشکیل بدن یا در سلولهای جنسی را که امکان انتقال به نسلهای بعدی دارند، بررسی میکند و به تشخیص و پیشگیری از بیماریهای خانوادگی کمک میکند.
دکتر سیدمهدی کلانتر، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد، روز دوشنبه در تشریح ماهیت آزمایشهای ژنتیک ارثی اظهار کرد: «این آزمایشها تغییرات ژنتیکی را که از ابتدای تشکیل بدن یا در سلولهای جنسی وجود دارند و امکان انتقال آنها به نسلهای بعدی فراهم است، بررسی میکنند.» به گزارش ایرنا، وی افزود: «آزمایش ژنتیک ارثی صرفا به تشخیص وضعیت یک فرد محدود نمیشود، بلکه در بسیاری از موارد برای ارزیابی خطر ابتلا به بیماری در سایر اعضای خانواده نیز اهمیت دارد.»
وی گفت بررسی سابقه خانوادگی، الگوی توارث و سن بروز بیماری از مؤلفههای مهم در تفسیر نتایج این آزمایشهاست.
تفاوت آزمایش ژنتیک ارثی با سایر آزمایشها
این متخصص ژنتیک با اشاره به تفاوت آزمایشهای ژنتیک ارثی با سایر تستهای ژنتیکی بیان کرد برخی آزمایشهای ژنتیکی برای تشخیص بیماری فعال در فرد بیمار انجام میشوند، برخی دیگر در زمینه غربالگری دوران بارداری یا پیش از ازدواج کاربرد دارند و گروهی نیز صرفا تغییرات کروموزومی را بررسی میکنند.
کلانتر ادامه داد: «آزمایش ژنتیک ارثی بهطور مشخص با هدف شناسایی خطر خانوادگی و جهشهای قابل انتقال انجام میشود و انتخاب نوع آزمایش باید بر اساس پرسش بالینی و شرایط فرد یا خانواده صورت گیرد.»
وی با اشاره به اهمیت تمایز میان جهشهای ارثی و اکتسابی در بیماری سرطان گفت تغییرات ژنتیکی که موجب تکثیر خارج از کنترل سلولها میشوند، ممکن است در سلولهای جنسی یا زایا ایجاد شده باشند که در این صورت امکان انتقال آنها به نسلهای بعدی وجود دارد و افرادی که این جهش را به ارث میبرند ممکن است استعداد بیشتری برای ابتلا به بیماری داشته باشند.
وی افزود در مقابل، اگر تغییرات ژنتیکی در سلولهای پیکری و صرفا در بافت تومور ایجاد شده باشند، با جهشهای موجود در سلولهای جنسی تفاوت دارند و بهطور معمول به نسل بعد منتقل نمیشوند، بنابراین تشخیص نوع جهش برای تعیین خطر خانوادگی و تصمیمگیری درباره بررسی سایر اعضای خانواده اهمیت دارد.
چرا تفسیر آزمایش ژنتیک به مشاوره تخصصی نیاز دارد؟
کلانتر با تاکید بر اینکه نتیجه آزمایش ژنتیک را نمیتوان صرفا به پاسخ مثبت یا منفی محدود کرد، اظهار کرد: «مثبت بودن یک آزمایش لزوما به معنای ابتلای قطعی فرد به بیماری نیست و از سوی دیگر، نتیجه منفی نیز همیشه خطر ابتلا را بهطور کامل رد نمیکند.»
وی توضیح داد در اختلالات کروموزومی، تغییرات شمارشی یا ساختاری در برخی نواحی خاص میتواند بیماریزا باشد، در حالی که بعضی تغییرات ساختاری، برای مثال در نواحی هتروکروماتینی کروموزومها، با وجود مثبت بودن نتیجه بررسی، عمدتاً با بیماری همراه نیستند.
وی افزود در بیماریهای تکژنی نیز تفسیر نتایج به نوع تغییر ژنتیکی و شرایط بالینی فرد بستگی دارد، بنابراین مثبت یا منفی بودن نتیجه آزمایش بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست و باید توسط پزشک معالج یا مشاور ژنتیک بررسی شود.
وی خاطرنشان کرد مشاوره ژنتیک و ترسیم شجرهنامه خانوادگی پیش از انجام آزمایش، بخش مهمی از فرآیند تشخیص و ارزیابی خطر محسوب میشود.
چه افرادی بیشتر به آزمایش ژنتیک ارثی نیاز دارند؟
کلانتر با بیان اینکه همه افراد به یک اندازه به آزمایش ژنتیک ارثی نیاز ندارند، گفت افرادی که در بستگان درجه یک یا دو آنها بیماریهای ژنتیکی شناختهشده، ناهنجاریهای مادرزادی، سرطانهای زودرس یا چند مورد ابتلا به یک بیماری مشابه مشاهده شده است، باید از نظر خطر بیماریهای ارثی بررسی شوند.
وی افزود در چنین شرایطی، شناسایی بیماری ژنتیکی در یک خانواده فقط برای فرد مراجعهکننده اهمیت ندارد، بلکه میتواند در غربالگری، ارزیابی خطر و پیشگیری از بروز بیماری در سایر اعضای خانواده نیز تعیینکننده باشد.
این متخصص ژنتیک از افراد دارای سابقه خانوادگی بیماریهای ژنتیکی یا مرگهای زودرس با علت نامشخص، زوجهای دارای سابقه سقط مکرر، ناباروری بدون علت مشخص یا تولد نوزاد مبتلا به اختلالات مادرزادی و خانوادههایی که ازدواج فامیلی دارند، بهعنوان گروههای نیازمند توجه بیشتر نام برد.
وی همچنین خانوادههای دارای کودک مبتلا به بیماریهای تکژنی مانند آتروفی عضلانی نخاعی، تالاسمی و فیبروز کیستیک را از دیگر گروههایی دانست که مشاوره و بررسی ژنتیکی برای آنها اهمیت دارد.
کلانتر ادامه داد در خانوادههایی که سابقه سرطانهای ارثی مانند سرطان پستان، تخمدان، روده بزرگ یا پروستات در سنین پایین وجود دارد نیز باید احتمال وجود جهشهای ارثی بررسی شود.
وی گفت صرف وجود یک فرد بیمار در خانواده تنها معیار ارزیابی نیست، بلکه سن پایین شروع بیماری، ابتلای چند عضو خانواده به یک بیماری مشابه، مشاهده بیماری در چند نسل متوالی، شدت غیرمعمول علائم یا درگیری همزمان چند اندام میتواند احتمال وجود زمینه ارثی را افزایش دهد.
وی درباره زمانهای مناسب برای مشاوره و آزمایشهای ژنتیکی اظهار کرد این بررسیها در شرایط مختلفی از جمله پیش از ازدواج، پیش از بارداری و در دوران بارداری و بر اساس سابقه خانوادگی و نظر متخصصان انجام میشود.
وی افزود در مشاوره پیش از ازدواج، بررسی شجرهنامه خانوادگی میتواند در شناسایی احتمال انتقال بیماریهای ژنتیکی مؤثر باشد و در مرحله پیش از بارداری نیز بررسی سابقه خانوادگی زوجها و احتمال ناقل بودن آنها اهمیت دارد.
این متخصص ژنتیک پزشکی ادامه داد در دوران بارداری نیز بر اساس بررسیهای دورهای متخصصان زنان و زایمان، ممکن است ضرورت مشاوره ژنتیک و در صورت نیاز انجام آزمایشهای تکمیلی مطرح شود و اگر فرزند قبلی خانواده با یک ناهنجاری متولد شده باشد، بررسی ژنتیکی میتواند در ارزیابی خطر بارداریهای بعدی مؤثر باشد.
وی گفت در خانوادههایی که بیش از یک فرد مبتلا به بیماری ژنتیکی دارند مشاوره ژنتیک ضرورت دارد و در صورت نیاز، ناقل بودن احتمالی سایر اعضای خانواده نیز بررسی میشود.
کلانتر خاطرنشان کرد برخی شرایط مانند کمبود رشد، کندذهنی، تأخیر در رشد و تکامل، صرع و تشنج، بهویژه در پنج سال نخست زندگی، نیز ممکن است نیازمند بررسی ژنتیکی باشد، البته ابتدا باید نقش عوامل محیطی ارزیابی شود و در صورت نبود علت محیطی مشخص، بررسیهای ژنتیکی مورد توجه قرار گیرد.
وی نابینایی، ناشنوایی، مردهزایی، سقط مکرر و نازایی را از دیگر مواردی دانست که میتوانند ضرورت مشاوره و ارزیابی ژنتیکی را مطرح کنند.
این متخصص تأکید کرد: «آزمایش ژنتیک ارثی زمانی بیشترین ارزش تشخیصی و پیشگیرانه را دارد که بر اساس سابقه خانوادگی، شرایط بالینی و با راهنمایی پزشک یا مشاور ژنتیک انتخاب و تفسیر شود.»
منبع: www.irna.ir

هشدار درباره خطر نابینایی؛ بهروزرسانی ایمنی داروهای GLP-1









